{"id":13234,"date":"2026-02-25T10:33:06","date_gmt":"2026-02-25T10:33:06","guid":{"rendered":"https:\/\/www.shrn.org.uk\/?p=13234"},"modified":"2026-02-25T10:33:07","modified_gmt":"2026-02-25T10:33:07","slug":"sut-gall-ysgolion-uwchradd-lywio-iechyd-a-lles-i-bobl-ifanc-drawsryweddol-a-rhywedd-amrywiol-defnyddio-datar-rhwydwaith","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.shrn.org.uk\/cy\/sut-gall-ysgolion-uwchradd-lywio-iechyd-a-lles-i-bobl-ifanc-drawsryweddol-a-rhywedd-amrywiol-defnyddio-datar-rhwydwaith\/","title":{"rendered":"Sut Gall Ysgolion Uwchradd Lywio Iechyd a Lles i Bobl Ifanc Drawsryweddol a Rhywedd-Amrywiol: Defnyddio Data\u2019r Rhwydwaith"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Yn y blog hwn, mae\u2019r myfyriwr PhD, Sophie Borgia, sydd wedi\u2019i lleoli yn DECIPHer,<\/u> Prifysgol Caerdydd, yn esbonio sut mae ei hymchwil yn datgelu anghydraddoldebau iechyd a lles gan ddefnyddio data\u2019r Rhwydwaith, a sut y bydd hi\u2019n archwilio beth gall ysgolion ei wneud i gefnogi dysgwyr trawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn well mewn ysgolion uwchradd prif ffrwd yng Nghymru.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Helo, Sophie Borgia ydw i, myfyriwr PhD yn DECIPHer<\/a>, Prifysgol Caerdydd. Rwy\u2019n defnyddio data Iechyd a Lles Myfyrwyr 2021 y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion i archwilio\u2019r anghydraddoldebau iechyd y mae pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn cael profiad ohonynt yng Nghymru. Mae fy astudiaeth hefyd yn bwrw golwg ar sut mae polis\u00efau, arferion ac amgylcheddau cyffredin ysgolion yn llywio\u2019r deilliannau hyn. I wneud hyn, rwy\u2019n cyfuno dadansoddiadau ansoddol ar raddfa fawr gydag ymchwil ansoddol sy\u2019n cynnwys staff ysgol, dysgwyr TGD a gwneuthurwyr penderfyniadau\u2011ymarferwyr.<\/p>\n\n\n\n

Pam mae\u2019r Ymchwil hon yn bwysig<\/u><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Gall pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol[1]<\/a> (TGD) wynebu anghydraddoldebau iechyd o gymharu \u00e2 chyfoedion cisryweddol[2]<\/a>. Tra bod gwahaniaethau mewn iechyd meddwl wedi\u2019u cofnodi\u2019n helaeth, mae llawer llai yn hysbys am ddeiliannau iechyd eraill, fel gweithgarwch corfforol, defnyddio sylweddau a bwyta\u2019n iach, a\u2019r r\u00f4l mae ysgolion yn ei chwarae yn llywio\u2019r rhain. Mae fy ymchwil yn dechrau mynd i\u2019r afael \u00e2\u2019r bylchau hyn gan ddefnyddio data 2021 y Rhwydwaith i archwilio anghydraddoldebau posibl ar draws amrediad ehangach o ddeilliannau iechyd a lles. Mae hefyd yn archwilio sut mae cyd-destunau ysgolion uwchradd yn dylanwadu ar y deilliannau hyn. Nod fy ngwaith yw darparu tystiolaeth a all helpu ysgolion i greu amgylcheddau mwy cynhwysol a chefnogol.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Beth mae tystiolaeth yn ei ddweud wrthym<\/span><\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Mae tystiolaeth yn awgrymu bod pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn profi iechyd meddwl gwaeth o lawer na phobl ifanc cisryweddol (Wittlin, Kuper & Olson 2023<\/a>; White et al. 2023<\/a>; White, Trinh & Reynolds 2023<\/a>). Hefyd, mae ymchwil sy\u2019n awgrymu bod profiad pobl ifanc TGD yn yr ysgol yn gysylltiedig \u00e2\u2019u hiechyd meddwl (Horton 2023<\/a>; Kelley et al. 2022<\/a>; Johns et al. 2021<\/a>).  <\/p>\n\n\n\n

Fodd bynnag, prin yw\u2019r ymchwil sy\u2019n archwilio p\u2019un a yw pobl ifanc TGD yn profi anghydraddoldebau mewn deilliannau eraill sy\u2019n gysylltiedig ag iechyd a lles, a sut mae ysgolion yn dylanwadu ar y rhain. <\/p>\n\n\n\n

Defnyddio Data\u2019r Rhwydwaith ar gyfer Mewnwelediadau Newydd <\/u><\/strong><\/u>\u00a0<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Gan adeiladu ar y dystiolaeth hon, mae fy astudiaeth PhD yn defnyddio data Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr 2021 y Rhwydwaith i archwilio anghydraddoldebau cysylltiedig ag iechyd y mae pobl ifanc TGD yn cael profiad ohonynt. Rwy\u2019n archwilio p\u2019un a yw\u2019r anghydraddoldebau hyn yn mynd y tu hwnt i iechyd meddwl, i feysydd fel gweithgarwch corfforol, defnyddio sylweddau a bwyta\u2019n iach. Ochr yn ochr \u00e2 hyn, byddaf yn archwilio sut mae polis\u00efau ac arferion ysgolion uwchradd yn dylanwadu ar iechyd dysgwyr TGD trwy siarad \u00e2 staff ysgol, pobl ifanc TGD, ac ymarferwyr sy\u2019n ymwneud ag iechyd ac addysg. Y nod yw cynhyrchu tystiolaeth a all helpu ysgolion i greu amgylcheddau mwy cynhwysol a lleihau anghydraddoldebau iechyd. Gyda\u2019i gilydd, bydd hyn yn helpu i adeiladu darlun llawnach o ble mae anghydraddoldebau yn bodoli a pham.<\/p>\n\n\n\n

Gall fod yn heriol i ymchwilwyr ddeall p\u2019un a yw pobl ifanc TGD yn profi gwahaniaethau mewn deilliannau cysylltiedig ag iechyd o gymharu \u00e2\u2019u cyfoedion cisryweddol. Un rheswm yw bod astudiaethau\u2019n aml yn cael trafferth recriwtio sampl digon mawr ac amrywiol o bobl ifanc \u00e2 hunaniaethau rhywedd gwahanol.<\/p>\n\n\n\n

Dyma ble mae data\u2019r Rhwydwaith yn gwneud gwahaniaeth. Mae\u2019r Rhwydwaith yn cynnal arolwg o filoedd o bobl ifanc ar draws Cymru bob dwy flynedd ac mae\u2019n gofyn cwestiynau am amrediad eang o ddeilliannau iechyd a lles. Hefyd, gall pobl ifanc ddewis rhannu eu hunaniaeth rhywedd, sy\u2019n golygu bod data\u2019r Rhwydwaith yn darparu cyfle unigryw i astudio gwahaniaethau mewn deilliannau cysylltiedig ag iechyd rhwng grwpiau hunaniaeth rhywedd.<\/p>\n\n\n\n

Mae fy PhD yn canolbwyntio ar 5 maes allweddol:<\/p>\n\n\n\n