Mae’r blog hwn, a ysgrifennwyd gan Maria Boffey, Rheolwr Cyfnewid Gwybodaeth a Materion Allanol y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (y Rhwydwaith), yn taflu goleuni ar Ysgol Gynradd Abbey a’r ffordd feddylgar y gwnaethon nhw ddefnyddio canfyddiadau’r Rhwydwaith i ddechrau sgyrsiau am fywyd, dylanwad a lles digidol. Mae eu profiad yn ein hatgoffa bod newid ystyrlon yn aml yn dechrau gydag un cwestiwn a pharodrwydd i’w drin a’i drafod gyda’n gilydd.
Gan weithio gydag ysgolion ledled Cymru, rydyn ni’n aml yn siarad am ddata’r Rhwydwaith fel man cychwyn, fel ffordd o sbarduno cwestiynau, herio rhagdybiaethau, a rhoi rhywbeth cadarn i ysgolion adeiladu arno. Gwnaeth gwaith lles digidol diweddar Ysgol Gynradd Abbey droi hynny’n realiti i ni.
Mae eu hastudiaeth achos yn dangos sut gwnaethon nhw ddefnyddio eu canfyddiadau eu hunain, ond o’n safbwynt ni, yr hyn a safodd allan oedd nid yn unig yr hyn a wnaethon nhw, ond y ffordd gwnaethon nhw ymdrin â’r broses gyfan. Yn hytrach na thrin eu data ar lefel yr ysgol fel rhywbeth i’w ddehongli y tu ôl i ddrysau caeedig, maen nhw’n ei roi’n syth yn nwylo eu dysgwyr. Gwnaeth gweld eu data eu hunain helpu i newid y drafodaeth o rifau i brofiad go iawn.
Yr hyn y sylwon ni arno oedd bod yr ysgol wedyn gadael i’r data ysgogi chwilfrydedd, yn hytrach na’u gwthio tuag at ymateb sefydlog. Datblygodd sgyrsiau yn naturiol, gyda staff a dysgwyr yn edrych ar y canfyddiadau gyda’i gilydd ac yn gadael i chwilfrydedd eu tywys. Mae’n ein hatgoffa nad oes angen i arfer sy’n seiliedig ar dystiolaeth fod yn gymhleth; dim ond lle sydd ei angen.
Gwnaeth yr ysgol ymgorffori’r gwaith hwn yn yr hyn a oedd yn digwydd yn barod ledled y cwricwlwm. Roedd dylanwad digidol, ymddygiad ar-lein a lles yn eistedd yn daclus ym Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles a’r Fframwaith Cymhwysedd Digidol. Ni cheisiodd yr ysgol ailddyfeisio ei hun; cryfhaodd yr hyn a oedd yno eisoes.
Cawson ni ein taro hefyd gan yr ymrwymiad i lais y disgybl. Pan fydd ysgolion yn rhoi’r amser, yr ymddiriedaeth a’r offer i ddysgwyr ddehongli data eu hunain, mae ansawdd y ddealltwriaeth yn trawsnewid. Ni ymatebodd Blwyddyn 6 i’r hyn a ddywedodd y data; gwnaethon nhw ei wthio ymhellach. Gwnaethon nhw edrych nhw ar sut mae algorithmau’n dylanwadu ar eu profiadau a myfyrio ar sut mae bywyd digidol yn effeithio arnyn nhw. Y cyfuniad hwnnw o ddata strwythuredig a myfyrdod gonest gan ddysgwyr yw’r union fath o bartneriaeth y cafodd y Rhwydwaith ei ddatblygu i’w chefnogi.
Efallai mai’r rhan fwyaf calonogol oedd gweld sut roedd y data yn dod â phawb at ei gilydd. Staff, dysgwyr a theuluoedd yn rhan o’r un sgwrs. Pan gaiff ei ddefnyddio’n dda, mae’n dod yn iaith a rennir y gall pawb ymgynnull o’i chwmpas i wneud synnwyr ohoni.
Wrth i ni edrych ymlaen at arolwg 2026 y Rhwydwaith, mae’r daith hon yn atgyfnerthu rhywbeth rydyn ni wedi sylwi arno dro ar ôl tro: nid yw newid ystyrlon yn deillio o fod a’r holl atebion ar y dechrau. Mae’n deillio o fod yn fodlon ystyried, cwestiynu ac addasu. Pan fydd ysgol yn trin adroddiad y Rhwydwaith fel gwahoddiad agored yn hytrach na rhywbeth i gael ei farnu yn ei ôl, rydych chi’n cael y math o waith meddylgar, sy’n canolbwyntio ar y dysgwr, a welson ni yma.
Mae eu profiad yn ein hatgoffa nad yw lles digidol yn ddim ond pwnc—mae’n rhan fyw ac esblygol o fywydau plant. Ac wrth inni ymddiried yn ein dysgwyr i arwain y sgwrs, maen nhw’n dangos i ni safbwyntiau na fyddem byth wedi cyrraedd ar ein pen ein hunain.
Gallwch ddarllen astudiaeth achos lawn Ysgol Gynradd Abbey yma.
Am ragor o enghreifftiau o sut mae data SHRN yn cefnogi ymarfer sy’n seiliedig ar dystiolaeth, ewch i dudalennau’r astudiaethau achos a’r adnoddau ar ein gwefan.