Awdur: SHRN

Ar draws Cymru, mae ysgolion yn archwilio ffyrdd newydd ac ymarferol o ddwyn tystiolaeth y Rhwydwaith i ABCh a dysgu ehangach ar iechyd a lles. Mae defnyddio data go iawn yn rhoi ffordd syml i athrawon seilio gwersi’n fwy ar brofiad gwirioneddol eu dysgwyr. Mae’r blog hwn yn rhannu enghreifftiau o sut mae ysgolion yn cysylltu themâu’r Rhwydwaith e.e. iechyd meddwl, cwsg, neu ddewisiadau iach, gyda chynnwys presennol gwersi mewn ffyrdd ystyrlon ac ymarferol.

Ysgol Aberconwy: Defnyddio Data’r Rhwydwaith ar Gwsg mewn Dysgu Dyddiol

Yn Ysgol Aberconwy, defnyddiodd athrawon ddata’u hysgol ar gwsg ar gyfer trafodaethau yn yr ystafell ddosbarth a gweithgareddau ymarferol, fel gwasanaeth ar rythmau beunyddiol, trafodaethau am ddefnyddio sgriniau a chylchoedd cwsg, a her wirfoddol “awr dim technoleg cyn amser gwely” i helpu dysgwyr i fyfyrio ar eu harferion eu hunain. Hefyd, fe wnaeth rhai dosbarthiadau dreialu cofnodi cwsg yn syml dros gyfnod o wythnos, gan helpu dysgwyr i sylwi ar gysylltiadau rhwng eu harferion, eu hwyl, eu gallu i ganolbwyntio, a’u hegni. Cefnogwyd y gweithgareddau ymarferol hyn gydag ymgyrchoedd ysgol gyfan, lle dyluniodd dysgwyr bosteri ac arwain gweithdai i rieni a gofalwyr er mwyn rhannu awgrymiadau ymarferol ar gyfer cwsg gartref, gan helpu’r ysgol i lunio neges gyson am bwysigrwydd cwsg iach.

Ysgol Uwchradd Whitmore: Troi Data yn Fyfyrdod Ystyrlon gan Ddysgwyr

Mae Ysgol Uwchradd Whitmore yn cynnig enghraifft gadarn arall o sut gall data’r Rhwydwaith lywio profiadau dysgu ystyrlon i bobl ifanc. Ar ôl adolygu’u canfyddiadau gan y Rhwydwaith, nododd yr ysgol flaenoriaethau allweddol yn ymwneud â chyflawniad dysgwyr, cysylltedd â’r ysgol, a boddhad â bywyd. Yna, defnyddiodd athrawon y mewnwelediadau hyn i lywio gweithgareddau targedig, cysylltiedig â’r cwricwlwm, a helpodd dysgwyr i fyfyrio ar eu lles eu hunain a’u perthnasoedd o fewn cymuned yr ysgol. Roedd hyn yn  cynnwys trafodaethau strwythuredig yn yr ystafell ddosbarth, sesiynau bugeiliol, a gweithgareddau thematig wedi’u llunio i gryfhau ymdeimlad dysgwyr o berthyn a gwydnwch emosiynol. Trwy wreiddio mewnwelediadau’r Rhwydwaith mewn dysgu bob dydd, rhoddodd Whitmore gyfleoedd clir i ddisgyblion ddeall y data, archwilio beth roedd hynny’n ei olygu iddyn nhw, a chyfrannu at newid cadarnhaol o fewn amgylchedd eu hysgol.

Cefnogi Dull Ysgol Gyfan

Nid yw dwyn tystiolaeth data’r Rhwydwaith i wersi yn eistedd ar wahân. Mae’n cysylltu’n naturiol â blaenoriaethau iechyd ehangach yr ysgol gyfan, yn enwedig trwy WNHWPS, sy’n defnyddio’r un canfyddiadau gan y Rhwydwaith i:

• nodi blaenoriaethau gwella lefel ysgol
• llywio cynlluniau gweithredu ar les
• cryfhau cysondeb rhwng polisi, ymarfer a phrofiadau dysgwyr

Pan fydd ystafelloedd dosbarth a strategaethau’r ysgol yn manteisio ar yr un dystiolaeth, mae dysgwyr yn profi ymagwedd gliriach, fwy cydlynol a gallant weld sut mae eu safbwyntiau’n dylanwadu ar benderfyniadau ar draws yr ysgol.

Magu Hyder wrth Ddefnyddio Tystiolaeth mewn Addysg

Mae’r adnoddau hyn sy’n dod i’r amlwg yn cynrychioli cam tuag at helpu ysgolion i ddefnyddio data lles yn fwy gweithgar, nid dim ond rhywbeth y mae angen adrodd amdano. Pan fydd canfyddiadau’r Rhwydwaith yn cael eu cysylltu â llwybrau gwersi strwythuredig, mae athrawon yn cael cefnogaeth i:

• dwysáu myfyrdod dysgwyr
• cryfhau llais y dysgwr
• cynnig profiadau cwricwlwm ymatebol a mwy perthnasol
• defnyddio tystiolaeth i lywio ac addasu addysgu
• grymuso dysgwyr i wneud synnwyr o’u profiadau eu hunain

Mae hyn yn ymwneud â dangos beth sy’n bosibl pan fydd data’r Rhwydwaith yn dod yn rhan o ddysgu, nid dim ond rhan o bolisi.

Gwneud y Mwyaf o Ddata Eich Ysgol

Mae ysgolion sy’n defnyddio’r dull hwn yn cael eu hannog i ddechrau trwy adolygu eu canfyddiadau cenedlaethol a lefel ysgol y Rhwydwaith. O’r fan honno, gallant nodi pynciau sy’n fwyaf perthnasol i’w dysgwyr a dewis y gwersi neu feysydd y cwricwlwm lle mae’r themâu hyn yn codi’n naturiol.

Hefyd, mae cyfleoedd y tu hwnt i ABCh. Mae rhai ysgolion yn dechrau cysylltu data’r Rhwydwaith â Maes Dysgu a Phrofiad Mathemateg a Rhifedd, gan ddefnyddio data go iawn yr ysgol ar gyfer gweithgareddau trin data dilys sy’n meithrin sgiliau rhifedd ac ymgysylltiad dysgwyr.

Llwybr Cysylltiedig, wedi’i Yrru gan Dystiolaeth, ar gyfer Iechyd a Lles

Trwy integreiddio tystiolaeth y Rhwydwaith i gynnwys gwersi, gall ysgolion gynnig mwy na gwybodaeth i ddysgwyr, gallant ddarparu lle i fyfyrio, gofyn cwestiynau, ac ymhél yn weithgar â materion sy’n effeithio arnyn nhw.

Mae’r ymagwedd hon yn cryfhau gwersi unigol, ond mae hefyd yn cyfrannu at ysgolion sy’n hyrwyddo iechyd ac sy’n fwy myfyriol a chynhwysol yn gyffredinol. Ac wrth i’r Rhwydwaith esblygu, gyda datblygiadau fel lansio’r Dangosfwrdd Data Ysgolion Uwchradd newydd yn Rhagfyr 2026, bydd gan ysgolion fwy fyth o gyfleoedd i ddefnyddio tystiolaeth yn ystyrlon.

Yn y blog hwn, mae’r myfyriwr PhD, Sophie Borgia, sydd wedi’i lleoli yn DECIPHer, Prifysgol Caerdydd, yn esbonio sut mae ei hymchwil yn datgelu anghydraddoldebau iechyd a lles gan ddefnyddio data’r Rhwydwaith, a sut y bydd hi’n archwilio beth gall ysgolion ei wneud i gefnogi dysgwyr trawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn well mewn ysgolion uwchradd prif ffrwd yng Nghymru.

Helo, Sophie Borgia ydw i, myfyriwr PhD yn DECIPHer, Prifysgol Caerdydd. Rwy’n defnyddio data Iechyd a Lles Myfyrwyr 2021 y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion i archwilio’r anghydraddoldebau iechyd y mae pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn cael profiad ohonynt yng Nghymru. Mae fy astudiaeth hefyd yn bwrw golwg ar sut mae polisïau, arferion ac amgylcheddau cyffredin ysgolion yn llywio’r deilliannau hyn. I wneud hyn, rwy’n cyfuno dadansoddiadau ansoddol ar raddfa fawr gydag ymchwil ansoddol sy’n cynnwys staff ysgol, dysgwyr TGD a gwneuthurwyr penderfyniadau‑ymarferwyr.

Pam mae’r Ymchwil hon yn bwysig

Gall pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol[1] (TGD) wynebu anghydraddoldebau iechyd o gymharu â chyfoedion cisryweddol[2]. Tra bod gwahaniaethau mewn iechyd meddwl wedi’u cofnodi’n helaeth, mae llawer llai yn hysbys am ddeiliannau iechyd eraill, fel gweithgarwch corfforol, defnyddio sylweddau a bwyta’n iach, a’r rôl mae ysgolion yn ei chwarae yn llywio’r rhain. Mae fy ymchwil yn dechrau mynd i’r afael â’r bylchau hyn gan ddefnyddio data 2021 y Rhwydwaith i archwilio anghydraddoldebau posibl ar draws amrediad ehangach o ddeilliannau iechyd a lles. Mae hefyd yn archwilio sut mae cyd-destunau ysgolion uwchradd yn dylanwadu ar y deilliannau hyn. Nod fy ngwaith yw darparu tystiolaeth a all helpu ysgolion i greu amgylcheddau mwy cynhwysol a chefnogol.

Beth mae tystiolaeth yn ei ddweud wrthym

Mae tystiolaeth yn awgrymu bod pobl ifanc drawsryweddol a rhywedd-amrywiol (TGD) yn profi iechyd meddwl gwaeth o lawer na phobl ifanc cisryweddol (Wittlin, Kuper & Olson 2023; White et al. 2023; White, Trinh & Reynolds 2023). Hefyd, mae ymchwil sy’n awgrymu bod profiad pobl ifanc TGD yn yr ysgol yn gysylltiedig â’u hiechyd meddwl (Horton 2023; Kelley et al. 2022; Johns et al. 2021).  

Fodd bynnag, prin yw’r ymchwil sy’n archwilio p’un a yw pobl ifanc TGD yn profi anghydraddoldebau mewn deilliannau eraill sy’n gysylltiedig ag iechyd a lles, a sut mae ysgolion yn dylanwadu ar y rhain. 

Defnyddio Data’r Rhwydwaith ar gyfer Mewnwelediadau Newydd  

Gan adeiladu ar y dystiolaeth hon, mae fy astudiaeth PhD yn defnyddio data Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr 2021 y Rhwydwaith i archwilio anghydraddoldebau cysylltiedig ag iechyd y mae pobl ifanc TGD yn cael profiad ohonynt. Rwy’n archwilio p’un a yw’r anghydraddoldebau hyn yn mynd y tu hwnt i iechyd meddwl, i feysydd fel gweithgarwch corfforol, defnyddio sylweddau a bwyta’n iach. Ochr yn ochr â hyn, byddaf yn archwilio sut mae polisïau ac arferion ysgolion uwchradd yn dylanwadu ar iechyd dysgwyr TGD trwy siarad â staff ysgol, pobl ifanc TGD, ac ymarferwyr sy’n ymwneud ag iechyd ac addysg. Y nod yw cynhyrchu tystiolaeth a all helpu ysgolion i greu amgylcheddau mwy cynhwysol a lleihau anghydraddoldebau iechyd. Gyda’i gilydd, bydd hyn yn helpu i adeiladu darlun llawnach o ble mae anghydraddoldebau yn bodoli a pham.

Gall fod yn heriol i ymchwilwyr ddeall p’un a yw pobl ifanc TGD yn profi gwahaniaethau mewn deilliannau cysylltiedig ag iechyd o gymharu â’u cyfoedion cisryweddol. Un rheswm yw bod astudiaethau’n aml yn cael trafferth recriwtio sampl digon mawr ac amrywiol o bobl ifanc â hunaniaethau rhywedd gwahanol.

Dyma ble mae data’r Rhwydwaith yn gwneud gwahaniaeth. Mae’r Rhwydwaith yn cynnal arolwg o filoedd o bobl ifanc ar draws Cymru bob dwy flynedd ac mae’n gofyn cwestiynau am amrediad eang o ddeilliannau iechyd a lles. Hefyd, gall pobl ifanc ddewis rhannu eu hunaniaeth rhywedd, sy’n golygu bod data’r Rhwydwaith yn darparu cyfle unigryw i astudio gwahaniaethau mewn deilliannau cysylltiedig ag iechyd rhwng grwpiau hunaniaeth rhywedd.

Mae fy PhD yn canolbwyntio ar 5 maes allweddol:

• Iechyd meddwl
• Lles
• Defnyddio sylweddau
• Gweithgarwch corfforol
• Bwyta’n iach

Trwy ddefnyddio data Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr 2021 y Rhwydwaith, rwy’ wedi gallu cymharu’r deilliannau hyn ar draws pobl ifanc sydd â hunaniaethau rhywedd gwahanol.

Mae canfyddiadau cynnar yn awgrymu bod pobl ifanc TGD yn adrodd am lai o weithgarwch corfforol ac iechyd meddwl a lles gwaeth o gymharu â chyfoedion cisryweddol. Rwy’n parhau â’r dadansoddiad a byddaf yn rhannu canlyniadau manwl mewn papur ymchwil sydd ar ddod.

Sut gall ysgolion uwchradd gymryd rhan

Mae’r patrymau hyn yn codi cwestiynau pwysig: Sut mae amgylcheddau ysgolion yn dylanwadu ar ymddygiadau a deilliannau iechyd? A beth gall ysgolion ei wneud – yn ymarferol ac yn gynaliadwy – i gefnogi iechyd a lles dysgwyr TGD?

I ateb y rhain, rwy’n gwahodd ysgolion uwchradd a gweithwyr iechyd ac addysg i gymryd rhan yn y cam nesaf o fy PhD. Byddaf yn gweithio gyda phedair ysgol uwchradd ar draws Cymru i recriwtio staff a dysgwyr.

Bydd fy ymchwil yn defnyddio:

• Grwpiau ffocws gyda staff ysgol (gan gynnwys uwch rolau arwain, rolau addysgu a rolau bugeiliol)
• Grwpiau ffocws creadigol gyda phobl ifanc trawsryweddol, anneuaidd a rhywedd-amrywiol
• Cyfweliadau gyda gweithwyr proffesiynol sy’n gweithio ym maes addysg ac iechyd (e.e. rolau addysg Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, cydlynwyr ysgolion sy’n hyrwyddo iechyd a lles, a rolau iechyd cyhoeddus eraill sy’n gysylltiedig â lleoliadau addysg uwchradd).

Y nod yw darparu mewnwelediadau ymarferol i staff ysgol a llunwyr polisi i greu amgylcheddau ysgol mwy cynhwysol a chefnogol i ddysgwyr TGD, ac i nodi beth sy’n gweithio a beth sydd angen ei newid.

Edrych tua’r dyfodol: Sut gall ysgolion wneud gwahaniaeth

Mae data 2021 y Rhwydwaith wedi rhoi darlun cliriach i ni o’r heriau iechyd a lles sy’n cael eu hwynebu gan bobl ifanc TGD. Nesaf, byddaf i’n archwilio sut mae polisïau ysgol ac arferion dydd i ddydd yn cyfrannu at y deilliannau hyn, a pha ddulliau cynhwysol all wneud gwahaniaeth mesuradwy. Mae pobl ifanc TGD yn haeddu amgylcheddau ysgol lle maen nhw’n teimlo’n ddiogel, yn cael eu gweld ac yn cael eu cefnogi, a gall eich mewnwelediadau wir helpu i wireddu hynny.

Mae cam nesaf fy PhD yn dibynnu ar brofiad bywyd ac arbenigedd proffesiynol pobl sy’n gweithio’n uniongyrchol mewn addysg uwchradd ac iechyd. Trwy gymryd rhan, byddwch yn helpu i lywio argymhellion realistig, ymarferol y gall ysgolion ar draws Cymru eu defnyddio i wella iechyd a lles dysgwyr TGD.

Rwy’n awyddus i weithio gyda phedair ysgol uwchradd ar draws Cymru i gynorthwyo â recriwtio staff a dysgwyr i gymryd rhan.   

Os ydych chi’n gweithio, neu’n adnabod rhywun sy’n gweithio, mewn ysgol uwchradd yng Nghymru a allai gyfrannu at hyn, byddwn wrth fy modd yn clywed gennych. Byddwn hefyd yn awyddus i siarad â phobl sy’n gweithio ym meysydd addysg ac iechyd (megis rolau addysg Llywodraeth Cymru ac awdurdodau lleol, cydlynwyr ysgolion sy’n hyrwyddo iechyd a lles, a rolau iechyd cyhoeddus eraill sy’n ymwneud â lleoliadau addysg uwchradd).

Mae eich safbwyntiau a’ch profiadau yn hanfodol; gallant ddylanwadu’n uniongyrchol ar sut rydym ni’n deall yr heriau hyn a sut rydym ni’n adeiladu dulliau mwy cynhwysol sydd wir yn gwneud gwahaniaeth i bobl ifanc TGD.

Diddordeb mewn cymryd rhan? Cysylltwch â mi schoolhealth_phd@cardiff.ac.uk

[1] TGD: Trawsryweddol a rhywedd-amrywiol. Defnyddir y term hwn i ddisgrifio pobl nad yw eu hunaniaeth rhywedd yr un peth â’r rhyw a bennwyd iddynt ar adeg eu geni. 

[2] Cisryweddol: Mae’n disgrifio pobl y mae eu hunaniaeth rhywedd yr un peth â’r rhyw a bennwyd iddynt ar adeg eu geni.  

Yn haf 2025, ymwelais â chwe ysgol uwchradd ym mhob rhan o Gymru i archwilio barn pobl ifanc am gysylltedd â’r ysgol fel rhan o waith datblygu cais am gymrodoriaeth ôl-ddoethur. Cymerodd dros 100 o ddisgyblion Blynyddoedd 7–12 ran mewn sesiynau trafod. A minnau’n ymchwilydd gyrfa gynnar, dyma oedd y tro cyntaf i mi gynnwys ymglymiad gan y cyhoedd mewn cais am gyllid a dysgais lawer ar y daith. Dyma ychydig fyfyrdodau fydd, gobeithio, yn helpu eraill sy’n dechrau arni…

Gall fod angen cyllid arnoch cyn y gallwch wneud cais am gyllid

Dechreuais i gyda sgyrsiau ar-lein gydag ymarferwyr sy’n gweithio mewn ysgolion a chydag ysgolion i helpu llunio syniadau cychwynnol fy ymchwil. Roedd hyn yn ddefnyddiol iawn ac fe wnaeth fy ngalluogi i i gyfyngu cwmpas fy mhrosiect arfaethedig. Fodd bynnag, daeth i’r amlwg yn eithaf cyflym bod angen i mi glywed yn uniongyrchol gan bobl ifanc mewn ysgolion. I wneud hynny’n gywir, roedd angen cyllid arna’ i, o leiaf i dalu fy nghostau teithio ac, yn ddelfrydol, i gynnig rhywbeth i’r ysgolion am gefnogi’r gwaith.

Yn ffodus, roeddwn i’n gallu gwneud cais am grant bach trwy raglen diwylliant ymchwil Ignite Prifysgol Caerdydd, a ddyfarnodd £2,000 i mi. Hebddo, byddwn i wedi chwilio am gyllid sbarduno gan sefydliadau fel Rhwydwaith Gyrfa Gynnar yr Academi Brydeinig a Chymdeithas Ddysgedig Cymru. Yn aml hefyd, mae rhywfaint bach o arian ar gael gan Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru ar gyfer gwaith ymglymiad y cyhoedd.

Mae cael at gyfranogwyr yn mynnu creadigrwydd a chysylltiadau

Y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (y Rhwydwaith) oedd fy ngham cyntaf tuag at gymorth a chyngor. Mae rhwydwaith y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion yn cynnwys pob ysgol uwchradd a gynhelir yng Nghymru ac fe helpon nhw fi i gysylltu ag ysgolion a oedd yn barod i gymryd rhan. Cynigiais £100 i bob ysgol i gefnogi’r ymweliad a thalu unrhyw gostau staff/costau eraill. Hefyd, roedd recriwtio’n haws gan fod y pwnc yn cyd-fynd yn dda â blaenoriaethau ysgolion o ran cysylltedd â’r ysgol a llais y disgybl.

Roedd gweithio gydag ysgolion yn fuddiol tu hwnt ond roedd yn mynnu hyblygrwydd, hefyd. Roedd ar rai ysgolion angen mwy o amser i feddwl nag eraill. Roedd meithrin perthynas a bod yn glir am y gofynion wedi helpu’n fawr. Hefyd, ystyriwch pryd byddwch yn cynnwys y cyhoedd yn ofalus – roeddwn i am siarad â myfyrwyr blynyddoedd 7-9 yn bennaf, a weithiodd yn dda yn ystod tymor yr haf, ond byddai siarad â myfyrwyr blwyddyn 11, a oedd yn sefyll arholiadau neu a oedd eisoes wedi gadael yr ysgol, wedi bod yn anodd.

Mae’n bwysig ystyried sut gallwch chi wneud eich sesiynau yn gynhwysol ac yn hygyrch. Sicrhewch fod gweithgareddau’n briodol i oedran a meddyliwch sut byddwch chi’n annog myfyrwyr sy’n fwy tawedog neu’n llai hyderus i gyfrannu – efallai trwy roi cyfleoedd i roi sylw ar nodiadau post-it yn ogystal ag ar lafar. Os ydych chi’n gweithio gyda grwpiau amrywiol neu trwy sefydliadau partner, neilltuwch gyllid nid yn unig i dalu cyfranogwyr, ond hefyd am wasanaethau cyfieithu a ffioedd sy’n helpu i dalu am amser staff a chostau cymorth eraill. Yn aml, mae’r rhain yn hanfodol ar gyfer gwneud cynnwys y cyhoedd yn wirioneddol gynhwysol a phosibl i’r rhai rydych chi’n gofyn iddynt gymryd rhan.

Er nad oes angen cymeradwyaeth foesegol yn nodweddiadol ar gyfer gweithgareddau cynnwys y cyhoedd, mae’n hanfodol bod y gweithgareddau hyn yn cael eu cynnal yn foesegol. Wrth gynllunio’ch ymglymiad, dylech ystyried yn ofalus faterion fel cydsyniad gwybodus, diogelu a chyfrinachedd. Ceisiwch gyngor os nad ydych chi’n siŵr.

Hefyd, cynhaliais i sesiynau ar-lein gyda grwpiau cynghori ieuenctid o’r Rhwydwaith Maethu a’r Ganolfan Iechyd Meddwl Genedlaethol. Os ydych chi’n gweithio mewn maes penodol, mae’n werth estyn allan i sefydliadau trydydd sector i weld a oes ganddynt eisoes grwpiau ymglymiad y cyhoedd y gallech fanteisio arnynt. Talais i £25 i bob cyfranogwr am awr o’u hamser.

Dechreuwch yn gynnar… mae’n cymryd mwy o amser nag y byddwch chi’n ei feddwl!

Dechreuais i ysgrifennu’r cais ymglymiad y cyhoedd ym mis Ionawr, ei gyflwyno ym mis Chwefror, clywed yn ôl ym mis Mawrth, recriwtio ysgolion ym mis Ebrill/Mai a chynnal sesiynau ym misoedd Mehefin a Gorffennaf. Cyflwynwyd y cais terfynol am gymrodoriaeth ym mis Medi. Dyna gyfnod arwain o naw mis. Hefyd, gallai fod yn ddefnyddiol i chi gynnwys amser ar gyfer mwy nag un sesiwn gyda’r un grŵp wrth i’ch syniadau ddatblygu.

Gofynnwch gwestiynau sy’n helpu i lywio’ch cais

Nid yw bob amser yn amlwg beth i’w ofyn mewn sesiynau ymglymiad y cyhoedd, yn enwedig ar y cychwyn pan fyddwch chi o hyd yn llunio’ch syniadau. Roedd neilltuo amser rhwng yr ymweliadau ag ysgolion yn ddefnyddiol i mi fel y gallwn fyfyrio a newid fy ffocws wrth i fy nghais ddatblygu.

Yn fy nghais am gymrodoriaeth, defnyddiais i’r adborth gan bobl ifanc i gyfiawnhau penderfyniadau allweddol, fel pam y dewisais i grŵp oedran penodol, ddull penodol, neu amseriad casglu’r data. Er enghraifft, un cipolwg allweddol o’r sesiynau oedd pa mor wahanol yr oedd pobl ifanc yn teimlo am gysylltedd â’r ysgol wrth iddynt symud ymlaen drwy’r ysgol. O ganlyniad i hyn, newidiais i amrediad yr oedrannau roeddwn i’n canolbwyntio arnynt yn y cais terfynol. Meddyliwch am y cwestiynau y bydd angen i chi eu hateb yn ystod eich cais am gyllid neu’ch cyfweliad, a gweithiwch am yn ôl i sicrhau eich bod yn gofyn i gyfranogwyr am gyfraniad ynghylch y meysydd hynny – a’ch bod chi’n gwrando arnynt.

Ac yn olaf… ysgrifennwch y cais!

Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n defnyddio beth ddysgoch chi a’ch bod yn ysgrifennu’r cynnig. Mae rhoi gwybod i gyfranogwyr sut gwnaeth eu cyfraniad lywio’ch cais, a ph’un a oedd yn llwyddiannus, yn arfer da. Lluniais i adroddiad byr a rannwyd gyda’r ysgolion a gymerodd ran.

Os gallwn roi un gair o gyngor, dyma fe: dechreuwch yn gynnar a pheidiwch â bod ofn gofyn am help. Mae llawer i’w ddysgu o gynnwys y cyhoedd, ond mae’n werth yr ymdrech, heb os!

Mae’r blog hwn, a ysgrifennwyd gan Maria Boffey, Rheolwr Cyfnewid Gwybodaeth a Materion Allanol SHRN,  yn trin a thrafod sut mae clwstwr ysgolion WNHWPS Sir Fynwy yn defnyddio data’r SHRN i ysgogi newid cydweithredol ar draws y system. O gynllunio pontio i gysoni strategol, mae dull y clwstwr yn dangos beth sy’n bosibl pan mae data’r SHRN yn cael ei ddefnyddio ar y cyd i ystyried, cynllunio, a chymryd camau gweithredu.

Mae clwstwr ysgolion WNHWPS Sir Fynwy yn enghraifft arwyddocaol o’r modd y mae data’r Rhwydwaith yn cael ei ddefnyddio i wella prosesau ysgolion ac ysgogi newid ystyrlon ar y cyd. Mae dull y clwstwr yn dangos nad adnodd casglu data yn unig yw’r SHRN, ond caiff ei ddefnyddio hefyd i ystyried y system gyfan, i gynllunio a chymryd camau gweithredu.

Mae cydweithio’n dechrau gyda data’r SHRN

Un o agweddau mwyaf grymus model Sir Fynwy yw’r ffordd y mae data’r SHRN yn cael ei ddefnyddio yn sylfaen ar y cyd i gynnal trafodaethau ystyrlon yn y clwstwr. Yn hytrach nag ei ddefnyddio ar wahân, mae’r data yn cael ei adolygu’n rheolaidd, ei archwilio, a’i drafod mewn ysgolion, rhwng swyddi gwahanol a gyda phartneriaid. Mae hyn wedi helpu i greu diwylliant sy’n seiliedig ar dystiolaeth, nid yn unig i drafod data’r Rhwydwaith ond hefyd ei ddefnyddio i wneud penderfyniadau ar bob lefel, o gynllunio’r cwricwlwm i ymgysylltu â’r gymuned.

Un strategaeth sy’n creu argraff yw sut mae’r clwstwr yn defnyddio data blwyddyn 6 a 7 i lunio cynllunio pontio. Gan ganolbwyntio ar y garfan hollbwysig hon, mae ysgolion yn gallu cadw golwg ar ymddygiadau ac agweddau sy’n dod i’r amlwg yn gynnar. Mae’n rhoi gwybodaeth sy’n helpu ysgolion cynradd ac uwchradd i gynllunio. Mae canolbwyntio ar ddata gwahanol bob blwyddyn yn helpu’r clwstwr i wneud cynnydd.

Meithrin Gallu at ddibenion Ymarfer yn seiliedig ar Ddata

Mae’r clwstwr hwn wedi ymrwymo i wella hyder a gallu arweinwyr iechyd a lles ysgolion yn fwriadol i ddehongli a rhoi gwybodaeth data’r Rhwydwaith ar waith. Drwy gynnal gweithdai rheolaidd, myfyrio strwythuredig, cynllunio ar y cyd a deialog parhaus, mae’r staff wedi datblygu’r sgiliau i nodi tueddiadau, triongli tystiolaeth, a sicrhau bod canfyddiadau’n cyd-fynd â blaenoriaethau eu hysgol. Mae hyn wedi helpu i feithrin gwneud penderfyniadau ar sail data i arferion bob dydd.

Mae’r dull ymarferol hwn yn dangos nod ehangach y Rhwydwaith i helpu ysgolion ddod yn ddefnyddwyr hyderus a medrus wrth ddefnyddio data ar sail tystiolaeth i wella. Mae defnydd y clwstwr o gwestiynau arweiniol i edrych yn fanwl ar adroddiadau’r Rhwydwaith yn dangos y newid hwn – o edrych ar ddata’n unig o fynd at i i’w ddefnyddio’n effeithiol.

Sicrhau bod gwybodaeth y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (SHRN) yn cyd-fynd â’r blaenoriaethau strategol

Mae integreiddio data SHRN i gylchoedd Monitro, Gwerthuso ac Adolygu (MER) y clwstwr yn sicrhau nad yw blaenoriaethau iechyd a lles yn cael eu hystyried yn ymdrechion ynysig ond wedi’u hymgorffori o fewn fframweithiau gwella ysgolion ehangach. Mae’r cysondeb â’r Cwricwlwm i Gymru, yn enwedig y Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles, yn ategu gwerth strategol y gwaith hwn ymhellach.

Ar ben hynny, mae gweithredoedd y clwstwr wedi’u mapio’n glir i flaenoriaethau cenedlaethol, gan gynnwys cymhwysedd digidol, llais y dysgwr, a lles emosiynol. Mae’r cydlyniad hwn yn cryfhau’r achos bod SHRN yn adnodd sy’n cefnogi cynllunio lleol ond hefyd gweithredu polisi cenedlaethol.

Cynnal Effaith Trwy Gydweithio

Mae model Sir Fynwy yn dangos sut y gall strwythurau cydweithredol wella cynaliadwyedd mentrau sy’n seiliedig ar ddata. Drwy ddosbarthu arweinyddiaeth, defnyddio cryfderau ysgolion unigol, ac ymwneud â phartneriaid allanol, mae’r clwstwr wedi creu system lle mae’r cyfrifoldebau’n cael eu rhannu, a’r cynnydd yn gyfunol.

Edrych tua’r dyfodol

The Monmouthshire experience offers valuable learning for other regions loMae profiad Sir Fynwy yn cynnig cyfleoedd dysgu gwerthfawr i ranbarthau eraill sy’n awyddus i ymgorffori data SHRN mewn cynllunio strategol a chydweithio traws-sector. Wrth i SHRN barhau i esblygu, mae achos Sir Fynwy yn tynnu sylw at nifer o gyfleoedd i ddysgu:

• Cryfhau ymgysylltiad teuluol drwy gyfathrebiadau a gweithdai wedi’u targedu.
• Ehangu’r defnydd o ddata SHRN o ysgolion cynradd i nodi pwyntiau ymyrryd cynharach.
• Datblygu offer a thempledi i gefnogi datblygu’r model clwstwr mewn rhanbarthau eraill.

Yn y pen draw, mae clwstwr Sir Fynwy yn dangos beth sy’n bosibl pan fydd data SHRN wedi’i ymgorffori mewn diwylliant o ddiben cyffredin, cynllunio strategol ac ymarfer cynhwysol.

Darllenwch yr astudiaeth achos lawn i gael rhagor o wybodaeth am ddull Sir Fynwy a chyngor ymarferol ar gyfer eich lleoliad chi.

Manteisio ar Ddata Rhwydwaith i Ysgogi
Gwelliannau Iechyd a Lles Cydweithredol ar
draws Clwstwr Ysgolion – Rhwydwaith Cymraeg
Sir Fynwy ar gyfer Ysgolion sy’n Hyrwyddo
Iechyd a Lles (WNHWPS)

darllenwch fwy