Rydym yn gyffrous i rannu y bydd Dangosfwrdd Ysgolion Cynradd newydd SHRN yn cael ei ryddhau ar 18 Mehefin 2026. Bydd yr offeryn ar ei newydd wedd yn cynnig mewnwelediadau mwy hygyrch i lesiant dysgwyr, gan alw ar ddata SHRN cynrychioliadol yn genedlaethol gyda’r gallu i weld canfyddiadau ar lefelau cenedlaethol a rhanbarthol.
Mae’r gwaith hwn yn adlewyrchu’r bartneriaeth gref a pharhaus rhwng SHRN ac Iechyd Cyhoeddus Cymru. Drwy ddod â data cynrychioliadol cenedlaethol SHRN ac arbenigedd iechyd y boblogaeth Iechyd Cyhoeddus Cymru at ei gilydd, rydym yn cryfhau’r sylfaen dystiolaeth ar y cyd i gefnogi cynllunio a gwneud penderfyniadau gwybodus yn well ledled Cymru.
Pam dangosfyrddau?
Mae dangosfyrddau’n cyflwyno data cymhleth mewn ffordd glir, weledol sy’n hawdd ei ddeall
Yn darparu data cyson, cymharol ar draws lefelau cenedlaethol a rhanbarthol
Yn cynnig platfform hawdd ei ddefnyddio i archwilio canfyddiadau
Yn helpu i amlygu blaenoriaethau – gan ddangos ble mae pethau’n mynd yn dda a ble mae angen cefnogaeth
Yn arbed amser – maent yn dod â mewnwelediadau allweddol at ei gilydd yn yr un lle, gan leihau’r angen am chwilio ar draws gwahanol adroddiadau neu fformatau
Rhowch nodyn yn eich calendrau – mae’r dangosfwrdd yn mynd yn fyw ar 18 Mehefin! Rydym yn annog ysgolion a phartneriaid i archwilio’r dangosfwrdd a defnyddio’r mewnwelediadau i lywio eu gwaith.
Mae Ysgol Gynradd Llwynypia yn Rhondda Cynon Taf yn dangos sut gall un set ddata glir a dibynadwy danio sgyrsiau ysgol gyfan am iechyd a lles. Pan adolygodd staff eu hadroddiad gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (y Rhwydwaith), fe wnaeth un canfyddiad sefyll allan yn syth – roedd faint o ffrwythau a llysiau a fwytawyd bob dydd gan ddysgwyr Blynyddoedd 3 i 6 islaw cyfartaledd Cymru. Roedd y lefelau isaf ym Mlynyddoedd 3 a 4, gan awgrymu bod dysgwyr iau yn ei chael hi’n fwy anodd meithrin arferion bwyta iach cyson. Rhoddodd y mewnwelediad syml hwnnw fan cychwyn ymarferol i’r ysgol.
Gan ddefnyddio data’r Rhwydwaith fel gwaelodlin, cytunodd staff, dysgwyr a llywodraethwyr y dylai bwyd a diod fod yn flaenoriaeth ysgol gyfan. Archwiliodd y Cyngor Ysgol Iach y graffiau, y data a’r ffeithluniau, a helpon nhw i lywio’r camau gweithredu cyntaf. Roedd hynny’n golygu bod llais y disgybl yn llywio’r gwaith o’r cychwyn cyntaf. Cyflwynodd yr ysgol newidiadau targedig, gan gynnwys amser ffrwythau pwrpasol, gwasanaethau dan arweiniad dysgwyr, a phantri bwyd newydd.
Taith dan arweiniad y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion at Fwyta a Lles i Ddysgwyr a Theuluoedd – Ysgol Gynradd Llwynypia, Rhondda Cynon Taf
Dros y blynyddoedd diwethaf, mae ymchwilwyr Prifysgol Caerdydd o’r Ganolfan Treialon Ymchwil, DECIPHer, a Chanolfan Wolfson ar gyfer Iechyd Meddwl Pobl Ifanc, wedi cydweithredu ar ddatblygu offeryn digidol newydd i gynorthwyo ysgolion uwchradd â chael at eu data iechyd a lles o’r Rhwydwaith a’i ddefnyddio’n well. Yn rhan o’r astudiaeth, a ariannwyd gan Wellcome, fe wnaeth ymarferwyr Rhwydwaith Ysgolion Cymru sy’n Hybu Iechyd a Lles (WNHWPS) a thair ysgol uwchradd yng Nghymru helpu i beilota dangosfwrdd prototeip a oedd yn cynnwys tri chylch data’r Rhwydwaith – cyhoeddwyd y canfyddiadau yn BMC Public Health yn ddiweddar. Mae’r astudiaeth yn cynnig golwg sylfaenol ar sut mae ysgolion yn gweithio gyda data ar hyn o bryd a’r heriau ymarferol a wynebant. Yn y blog hwn, rydym yn rhannu darganfyddiadau’r ymchwil a pham mae’n bwysig i ysgolion.
Pam Dangosfwrdd Lefel Ysgol y Rhwydwaith?
Mae ysgolion yn casglu ac yn gallu cael at amrywiaeth eang o ddata yn gysylltiedig ag iechyd e.e. canfyddiadau arolygon, patrymau presenoldeb, gwybodaeth diogelu, a chofnodion lles, ond yn aml, mae staff yn cael trafferth dwyn y setiau data hyn ynghyd i gefnogi cynllunio o ddydd i ddydd. Prinder amser, capasiti a hyder oedd y rhwystrau mwyaf. Yn achos adroddiadau adborth y Rhwydwaith yn benodol, dywedodd athrawon wrthym eu bod yn gwerthfawrogi’r mewnwelediadau, ond roedd yn her weithiau cael amser i archwilio’r holl siartiau a phatrymau grŵp blwyddyn mor llawn ag y byddent yn dymuno gwneud.
Yn rhan o’r astudiaeth, mae Dangosfwrdd Digidol Ysgolion Uwchradd newydd y Rhwydwaith wedi cael ei ddylunio ar y cyd â dysgwyr, staff ysgolion a chydlynwyr ysgolion iach WNHWPS i liniaru’r pwysau hyn. Mae’n dwyn setiau data’r Rhwydwaith ynghyd mewn un lle, gan roi ffordd weledol a syml i staff archwilio patrymau, cymharu grwpiau blwyddyn a sylwi ar anghenion sy’n dod i’r amlwg, heb fod angen plymio i daenlenni. Darganfu’r astudiaeth beilot hon, ar raddfa fach, fod y dangosfwrdd yn helpu staff i gyflymu’r broses o gael at y data iechyd a lles oedd o ddiddordeb iddynt.
Beth ddywedodd ysgolion wrthym
Trwy ddefnyddio lens Systemau Addasol Cymhleth, archwiliodd yr ymchwil sut mae’r dangosfwrdd yn ffitio i amgylcheddau ysgol prysur, sy’n newid yn gyson. Dywedodd staff yn yr ysgolion peilot ei bod hi’n hawdd dod i ddeall y dangosfwrdd a’i fod, mewn gwirionedd, yn arbed amser iddynt. Roedd gallu gweld “cipolwg” ar ddata yn ei gwneud hi’n haws nodi problemau’n gynnar a deall tueddiadau ar draws grwpiau blwyddyn.
Pwysleisiodd ysgolion hefyd fod yn rhaid i unrhyw ddangosfwrdd cenedlaethol gefnogi eu baich gwaith presennol – nid ychwanegu ato. Amlygodd cyfranogwyr y gallai’r offeryn helpu gydag adrodd addysgol ehangach, gan hwyluso cynllunio ar draws feysydd lles, diogelu a’r cwricwlwm.
Roedd hyder yn thema allweddol o hyd. Er bod staff yn gwerthfawrogi gallu cael at ddata’n haws, roedd llawer ohonynt yn poeni o hyd am ei ddehongli’n gywir. Gofynnont am ganllawiau byr, enghreifftiau ymarferol ac, yn achos staff sy’n llai cyfarwydd â’r Rhwydwaith a defnyddio data, hyfforddiant i’w helpu i deimlo’n gymwys i wneud. Mae hyn yn adleisio adborth ehangach ar draws y Rhwydwaith: mae ysgolion eisiau data sydd wir yn gallu cael ei ddefnyddio ac sy’n darparu mewnwelediadau clir, y gellir gweithredu arnynt, i gynorthwyo â hybu iechyd gan ysgolion.
Lansio Dangosfwrdd Digidol Newydd y Rhwydwaith ym mis Rhagfyr 2026
Gan adeiladu ar ganfyddiadau’r peilot a blynyddoedd o waith arolygon y Rhwydwaith, bydd Dangosfwrdd Digidol Ysgolion Uwchradd newydd y Rhwydwaith yn lansio ym mis Rhagfyr 2026. Bydd y fersiwn ddiweddaredig hon, yn dwyn nifer o gylchoedd yr arolwg ynghyd, gan gynnig ffordd fwy hyblyg a rhyngweithiol o lawer i ysgolion ddeall iechyd a lles dysgwyr.
Mae’r astudiaeth yn awgrymu bod gan y dangosfwrdd newydd botensial cadarn i gynorthwyo â chynllunio’r cwricwlwm, a gwaith lles ysgol gyfan – ond dim ond os yw’n cyd-fynd yn hwylus â sut mae ysgolion eisoes yn gweithredu a’r pwysau presennol a wynebant.
Beth fydd y Dangosfwrdd yn helpu ysgolion i’w wneud
Pan fydd yn fyw, bydd y dangosfwrdd yn galluogi ysgolion i:
Olrhain newidiadau mewn ymddygiadau iechyd a lles gydag amser.
Sylwi ar broblemau sy’n dod i’r amlwg ar draws grwpiau gwahanol.
Cymharu eu canlyniadau â phatrymau cenedlaethol.
Cefnogi sgyrsiau wedi’u llywio gan ddata gyda dysgwyr.
Dyma’r union fathau o nodweddion y gofynnodd ysgolion amdanynt: mewnwelediadau cliriach, gallu symud o gwmpas y dangosfwrdd yn symlach, a chynllunio haws. Ac yn anad dim, ni fydd angen meddalwedd ychwanegol na sgiliau arbenigol.
Edrych tua’r dyfodol
Mae’r peilot yn dangos bod ysgolion eisiau defnyddio data yn ystyrlon ond mae angen offer arnynt sy’n arbed amser, gyda chefnogaeth syml. Mae’r dangosfwrdd newydd yn gam i’r perwyl hwnnw. Hefyd, mae’r astudiaeth yn cynnig mewnwelediad prin, yn seiliedig ar ymarfer, i systemau iechyd cyhoeddus sy’n gweithio gydag ysgolion ar wella yn seiliedig ar ddata. Bellach, mae’r canfyddiadau hyn yn llywio’r cam datblygu nesaf, i sicrhau bod ysgolion a staff yn gallu defnyddio’r dangosfwrdd yn effeithiol i gefnogi iechyd a lles dysgwyr.
Gyda’r arolygon cynradd SHRN 2026 agor yn fuan, mae ysgolion cynradd ledled Cymru yn paratoi ar gyfer cylch newydd o mewnwelediad lles. Mae deall sut mae plant yn teimlo, yn ymdopi, ac yn profi bywyd ysgol yn banel o waith SHRN gyda ysgolion cynradd. Yn y blog hwn, mae Maria Boffey, Rheolwr Materion Allanol a Chyfnewid Gwybodaeth SHRN, yn archwilio pam mae mwy o ysgolion yn ymuno â’r rhwydwaith, beth all yr arolwg lles cynradd ei ddatgelu, a sut mae tystiolaeth glir a dibynadwy yn helpu’r staff i gryfhau eu gwaith lles ysgol gyfan. Mae’n edrych ar amser priodol ar rôl gynyddol SHRN wrth gefnogi mewnwelediad cynnar, gwneud penderfyniadau hyderus, ac agwedd gyson tuag at les dysgwr.
Ledled Cymru, mae ysgolion cynradd yn gweld gwerth gwirioneddol deall sut mae plant yn teimlo, yn ymdopi ac yn profi bywyd ysgol. Mae blynyddoedd cynnar addysg yn llawn adegau bach ond pwysig: y cyfeillgarwch sy’n ffurfio yn yr iard, y blinder boreol sy’n effeithio ar ganolbwyntio, yr hyder sy’n dod o deimlo’n ddiogel a chael eu cefnogi.
Mae’r Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (SHRN) yn helpu ysgolion i wneud synnwyr o’r profiadau beunyddiol hyn, gan ddefnyddio data dibynadwy a dienw am les i lywio penderfyniadau. Ac wrth i waith SHRN gydag ysgolion cynradd barhau i dyfu, mae mwy o ysgolion yn canfod bod y mewnwelediadau’n cynnig rhywbeth nad ydynt wedi’i gael o’r blaen: darlun clir, o’r ysgol gyfan.
Partneriaeth yn seiliedig ar les plant
Mae SHRN yn bartneriaeth genedlaethol rhwng Llywodraeth Cymru, Iechyd Cyhoeddus Cymru (gan gynnwys Cynlluniau Ysgolion Iach – Rhwydwaith Cymru), a Phrifysgol Caerdydd. Gyda’i gilydd, mae’r rhwydwaith yn cefnogi 99% o ysgolion uwchradd a bron i hanner yr ysgolion cynradd yng Nghymru.
Mae’r nod yn syml: rhoi data dibynadwy am les ar lefel yr ysgol i ysgolion sy’n cefnogi’r gwaith o gynllunio, yn gwella dealltwriaeth, ac yn cryfhau’r gwaith y mae staff eisoes yn ei wneud. Mae adroddiadau’n weledol ac yn hawdd eu deall — siartiau, esboniadau byr, a chrynodebau clir ar lefel yr ysgol.
Mae’r arolwg yn gwbl ddienw ac wedi’i gymeradwyo’n foesegol. Nid yw’n casglu unrhyw enwau na manylion adnabod. Mae ysgolion yn cael adroddiadau clir a hygyrch sy’n trosi profiadau plant yn fewnwelediadau y gall staff weithredu arnynt.
Beth mae’r arolwg cynradd yn ei gynnwys
Mae arolwg cynradd SHRN yn canolbwyntio ar y meysydd sy’n llywio bywydau beunyddiol plant:
• Lles emosiynol
• Cwsg ac arferion
• Cyfeillgarwch a phrofiadau cymdeithasol
• Ymddygiadau digidol
• Ymdeimlad o berthyn yn yr ysgol
• Gweithgarwch corfforol
• Bwyd a maeth
• Pontio blwyddyn 6
Mae’r themâu hyn yn creu darlun crwn, gan ddangos beth sy’n helpu plant i ffynnu, yn ogystal â lle gallai ychydig mwy o gefnogaeth fod o gymorth.
Pam mae ysgolion yn ei ystyried yn ddefnyddiol
Mae staff cynradd yn aml yn dweud yr un peth wrthym: mae’r adroddiad yn “cadarnhau’r hyn rydyn ni wedi bod yn ei weld” ac yn “ein helpu i drafod blaenoriaethau gyda mwy o hyder”.
Mae ysgolion yn defnyddio data SHRN i gefnogi:
Gwaith cynllunio datblygiad yr ysgol
Gwaith bugeiliol
Trafodaethau pontio’r ysgol
Asesiadau ysgolion iach Cynlluniau Ysgolion Iach – Rhwydwaith Cymru (WNHWPS)
Gwaith clystyrau ysgolion (yn arbennig o werthfawr wrth helpu i ddeall pa mor hyderus a pharod mae plant yn teimlo cyn yr ysgol uwchradd)
Paratoi ar gyfer arolygiadau Estyn
Nid yw’r data yn disodli barn broffesiynol, mae’n ei chryfhau. Mae’n rhoi ymdeimlad cliriach i staff o batrymau ar draws yr ysgol, nid dim ond yr hyn maen nhw’n sylwi arno o ddydd i ddydd.
Rhan o ddarlun lles ehangach Cymru
Mae SHRN yn cael ei ariannu gan Lywodraeth Cymru ac yn cael ei gydnabod yn genedlaethol fel ffynhonnell allweddol o dystiolaeth ar iechyd a lles plant. Drwy ehangu i ysgolion cynradd, mae’n creu darlun sy’n cynnwys blwyddyn 3 hyd at flwyddyn 11.
Bydd Dangosfwrdd SHRN Cynradd Iechyd Cyhoeddus Cymru newydd (Mehefin 2026) yn rhoi ffyrdd mwy hyblyg i ysgolion, partneriaid rhanbarthol a chenedlaethol archwilio data.
Barn ysgolion
Mae ysgolion sydd eisoes yn defnyddio SHRN yn tynnu sylw at ba mor werthfawr yw’r adroddiadau ar gyfer dechrau sgyrsiau, nodi tueddiadau cynnar, a rhoi sicrwydd i staff bod eu penderfyniadau wedi’u seilio ar dystiolaeth go iawn.
“Mae’r adroddiad wedi ein helpu i ganfod patrymau lles bach nad oeddem yn sicr amdanynt — cadarnhaodd yr hyn yr oeddem yn amau a’n helpodd i roi blaenoriaeth iddynt.” – Prifathro
“Mae gallu defnyddio data SHRN ar gyfer Ysgolion Iach a llywodraethau wedi arbed cymaint o amser inni.” – Arweinydd HWB Ysgol
Mae llawer yn dweud wrthym fod y cysylltiad rhwng data SHRN a meini prawf WNHWPS yn gwneud gwaith parhaus yn haws i’w dystio, yn enwedig mewn meysydd fel lles emosiynol, gweithgarwch corfforol, a bwyd a maeth.
Edrych ymlaen at 2026
Yn syml, mae SHRN yn rhoi dealltwriaeth gliriach i staff o sut mae plant yn perfformio, felly mae penderfyniadau’n teimlo’n wybodaethus, yn hyderus, ac yn seiliedig ar beth mae dysgwyr yn ei brofi mewn gwirionedd.
Bydd gwahoddiadau ar gyfer arolwg cynradd 2026 yn mynd allan yn fuan. Bydd ysgolion sy’n cymryd rhan yn derbyn adroddiad lles wedi’i ddiweddaru, a bydd ysgolion newydd yn cael cefnogaeth drwy’r broses gyfan.
Mae SHRN yn bartneriaeth hirdymor. Wrth i fwy o ysgolion cynradd ymuno, mae’r darlun yn dod yn gliriach, gan helpu ysgolion, clwstwr, a phartneriaid cenedlaethol i ddeall beth sydd ei angen ar blant heddiw, ac sut y gallwn eu cefnogi i ffynnu fury.
Mae SHRN yn rhad, wedi’i gefnogi’n llawn, ac ar agor i’r holl ysgolion cynradd yng Nghymru.I ddod i wybod mwy neu gofrestru diddordeb eich ysgol, e-bostiwch mailto:shrn@cardiff.ac.uk neu ewch i shrn.org.uk.
Mae’r blog hwn, a ysgrifennwyd gan Maria Boffey, Rheolwr Cyfnewid Gwybodaeth a Materion Allanol y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (y Rhwydwaith), yn taflu goleuni ar Ysgol Gynradd Abbey a’r ffordd feddylgar y gwnaethon nhw ddefnyddio canfyddiadau’r Rhwydwaith i ddechrau sgyrsiau am fywyd, dylanwad a lles digidol. Mae eu profiad yn ein hatgoffa bod newid ystyrlon yn aml yn dechrau gydag un cwestiwn a pharodrwydd i’w drin a’i drafod gyda’n gilydd.
Gan weithio gydag ysgolion ledled Cymru, rydyn ni’n aml yn siarad am ddata’r Rhwydwaith fel man cychwyn, fel ffordd o sbarduno cwestiynau, herio rhagdybiaethau, a rhoi rhywbeth cadarn i ysgolion adeiladu arno. Gwnaeth gwaith lles digidol diweddar Ysgol Gynradd Abbey droi hynny’n realiti i ni.
Mae eu hastudiaeth achos yn dangos sut gwnaethon nhw ddefnyddio eu canfyddiadau eu hunain, ond o’n safbwynt ni, yr hyn a safodd allan oedd nid yn unig yr hyn a wnaethon nhw, ond y ffordd gwnaethon nhw ymdrin â’r broses gyfan. Yn hytrach na thrin eu data ar lefel yr ysgol fel rhywbeth i’w ddehongli y tu ôl i ddrysau caeedig, maen nhw’n ei roi’n syth yn nwylo eu dysgwyr. Gwnaeth gweld eu data eu hunain helpu i newid y drafodaeth o rifau i brofiad go iawn.
Yr hyn y sylwon ni arno oedd bod yr ysgol wedyn gadael i’r data ysgogi chwilfrydedd, yn hytrach na’u gwthio tuag at ymateb sefydlog. Datblygodd sgyrsiau yn naturiol, gyda staff a dysgwyr yn edrych ar y canfyddiadau gyda’i gilydd ac yn gadael i chwilfrydedd eu tywys. Mae’n ein hatgoffa nad oes angen i arfer sy’n seiliedig ar dystiolaeth fod yn gymhleth; dim ond lle sydd ei angen.
Gwnaeth yr ysgol ymgorffori’r gwaith hwn yn yr hyn a oedd yn digwydd yn barod ledled y cwricwlwm. Roedd dylanwad digidol, ymddygiad ar-lein a lles yn eistedd yn daclus ym Maes Dysgu a Phrofiad Iechyd a Lles a’r Fframwaith Cymhwysedd Digidol. Ni cheisiodd yr ysgol ailddyfeisio ei hun; cryfhaodd yr hyn a oedd yno eisoes.
Cawson ni ein taro hefyd gan yr ymrwymiad i lais y disgybl. Pan fydd ysgolion yn rhoi’r amser, yr ymddiriedaeth a’r offer i ddysgwyr ddehongli data eu hunain, mae ansawdd y ddealltwriaeth yn trawsnewid. Ni ymatebodd Blwyddyn 6 i’r hyn a ddywedodd y data; gwnaethon nhw ei wthio ymhellach. Gwnaethon nhw edrych nhw ar sut mae algorithmau’n dylanwadu ar eu profiadau a myfyrio ar sut mae bywyd digidol yn effeithio arnyn nhw. Y cyfuniad hwnnw o ddata strwythuredig a myfyrdod gonest gan ddysgwyr yw’r union fath o bartneriaeth y cafodd y Rhwydwaith ei ddatblygu i’w chefnogi.
Efallai mai’r rhan fwyaf calonogol oedd gweld sut roedd y data yn dod â phawb at ei gilydd. Staff, dysgwyr a theuluoedd yn rhan o’r un sgwrs. Pan gaiff ei ddefnyddio’n dda, mae’n dod yn iaith a rennir y gall pawb ymgynnull o’i chwmpas i wneud synnwyr ohoni.
Wrth i ni edrych ymlaen at arolwg 2026 y Rhwydwaith, mae’r daith hon yn atgyfnerthu rhywbeth rydyn ni wedi sylwi arno dro ar ôl tro: nid yw newid ystyrlon yn deillio o fod a’r holl atebion ar y dechrau. Mae’n deillio o fod yn fodlon ystyried, cwestiynu ac addasu. Pan fydd ysgol yn trin adroddiad y Rhwydwaith fel gwahoddiad agored yn hytrach na rhywbeth i gael ei farnu yn ei ôl, rydych chi’n cael y math o waith meddylgar, sy’n canolbwyntio ar y dysgwr, a welson ni yma.
Mae eu profiad yn ein hatgoffa nad yw lles digidol yn ddim ond pwnc—mae’n rhan fyw ac esblygol o fywydau plant. Ac wrth inni ymddiried yn ein dysgwyr i arwain y sgwrs, maen nhw’n dangos i ni safbwyntiau na fyddem byth wedi cyrraedd ar ein pen ein hunain.
Gallwch ddarllen astudiaeth achos lawn Ysgol Gynradd Abbey yma.
Am ragor o enghreifftiau o sut mae data SHRN yn cefnogi ymarfer sy’n seiliedig ar dystiolaeth, ewch i dudalennau’r astudiaethau achos a’r adnoddau ar ein gwefan.
Mae’r blog gwadd hwn, a ysgrifennwyd gan Lauren Copeland , sy’n ddarlithydd ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd, yn archwilio pam mae addysg iechyd mislif yn bwysig i bob person ifanc, nid y rhai sydd â mislif yn unig. Mae Lauren yn gweithio mewn partneriaeth â Robyn Jackowich , Honor Young a Max R. Ashton ym Mhrifysgol Caerdydd a Tabitha Dickson ym Mhrifysgol Metropolitan Caerdydd. Gan dynnu ar ymchwil diweddar gyda bechgyn a dynion ifanc, mae Lauren yn edrych ar yr hyn maent yn ei ddysgu ar hyn o bryd, yr hyn maen nhw eisiau ei wybod, a sut y gall addysgu mwy cynhwysol helpu i leihau stigma a meithrin dealltwriaeth. Mae hi hefyd yn rhannu cynlluniau ar gyfer astudiaeth fwy a fydd yn cefnogi ysgolion i greu sgyrsiau mwy agored a chefnogol am lesiant mislif. Mae’r blog hwn o ddiddordeb i ddarllenwyr SHRN oherwydd ei fod yn dwyn ynghyd dystiolaeth newydd, safbwyntiau pobl ifanc, a mewnwelediadau ymarferol a all helpu ysgolion i gryfhau lles mislif i bob dysgwr.
Yr Hyn Rydym yn Gwybod
Mae tua 1.8 biliwn o bobl ledled y byd yn cael mislif bob mis. Er bod mislif yn gwbl naturiol, mae’n dal i gael ei amgylchynu gan stigma, embaras a chamddealltwriaeth. Mae Cynllun Iechyd Menywod GIG Cymru (2025–2035) yn tynnu sylw at iechyd mislif fel mater iechyd cyhoeddus a chydraddoldeb, a rhywbeth y mae angen i bawb yn y gymdeithas ei ddeall a’i gefnogi.
I lawer o blant a phobl ifanc, gall mislif wneud bywyd ysgol yn anoddach. Ar gyfartaledd, mae merched 15 oed yn colli tua 3 diwrnod o ysgol y flwyddyn oherwydd symptomau mislif ac yn treulio tua 14 diwrnod yn ei chael hi’n anodd canolbwyntio neu gymryd rhan lawn tra yn yr ysgol (1). I’r rhai o deuluoedd incwm isel neu gefndiroedd lleiafrifol, mae tlodi mislif (sy’n methu â fforddio cynhyrchion mislif) yn ychwanegu hyd yn oed mwy o bwysau (2).
Er bod Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi £9 miliwn i helpu i fynd i’r afael â thlodi mislif a gwella addysg, mae bechgyn a dynion ifanc yn aml yn cael eu gadael allan o’r sgyrsiau hyn. Mae dysgu pawb am y mislif yn helpu i chwalu stigma, meithrin dealltwriaeth, a chreu ysgolion a chymunedau mwy cefnogol. Fodd bynnag, mae llawer o wersi yn dal i ganolbwyntio’n bennaf ar y rhai sydd â mislif, sy’n golygu bod gan fechgyn a dynion ifanc lai o gyfleoedd yn aml i ddysgu am y pwnc mewn ffordd strwythuredig.
Mae angen i ni hefyd feddwl am y ffordd orau o addysgu’r pwnc hwn. Gall dosbarthiadau cymysg o ran rhywedd helpu i normaleiddio’r sgwrs , tra mewn lleoliadau eraill gall dysgwyr deimlo ychydig yn anghyfforddus. Mae addysg am mislif effeithiol yn gynhwysol ac yn sensitif, gan helpu pawb i deimlo eu bod yn cael eu parchu tra mewn lleoliadau eraill gall dysgwyr deimlo ychydig yn anghyfforddus. Mae addysg mislif effeithiol yn gynhwysol ac yn sensitif, gan helpu pawb i deimlo eu bod yn cael eu parchu.
Yr Hyn a Wnaethom – ein gwaith blaenorol yn y maes hwn:
I ddysgu mwy am y mater hwn, fe wnaethom gynnal astudiaeth arolwg gyda 155 o ddynion ifanc a phobl a neilltuwyd yn wrywaidd adeg eu geni (16–25 oed) a fynychodd ysgol yn y DU. Roeddem eisiau dysgu am yr addysg mislif a gawsant, pa mor hyderus oedden nhw yn eu gwybodaeth, a sut roedd hyn yn gysylltiedig â’u hagweddau tuag at fislif.
Sut y Gwnaethom
Cwblhaodd y cyfranogwyr arolwg ar-lein. Gofynnwyd am yr hyn a gwnaethant ddysgu yn yr ysgol, pwy a’i haddysgodd, a pha mor hyderus oedden nhw yn eu gwybodaeth am fislif. Fe wnaethom hefyd archwilio eu barn ar stigma, a’u hagweddau tuag at bolisïau sy’n gysylltiedig â mislif.
Yr Hyn a Wnaethom Ddarganfod
Dywedodd y rhan fwyaf o’r cyfranogwyr eu bod wedi cael rhywfaint o addysg mislif yn yr ysgol, ond roedd llawer o’r farn ei bod o ansawdd gwael neu’n ddi-fudd.
Roedd y rhai a oedd yn gwybod mwy am fislif yn llai tebygol o ddal safbwyntiau negyddol neu stigmateiddiol.
Helpodd dysgu am brofiadau go iawn o fislif, nid y ffeithiau biolegol yn unig, i feithrin empathi.
Dywedodd rhai fod dosbarthiadau cymysg eu rhywedd yn ddefnyddiol ar gyfer normaleiddio’r pwnc, ond dywedodd eraill fod jôcs neu bryfocio yn y grwpiau cymysg hyn yn gwneud dysgu’n heriol.
Y gwersi mwyaf effeithiol oedd y rhai a gyfunodd ffeithiau â rheoli cyfnodau ymarferol, gan helpu pawb i ddeall y wyddoniaeth a’r effaith gymdeithasol.
At ei gilydd, mae’r canfyddiadau’n dangos bod bechgyn a dynion ifanc eisiau dysgu am fislif, ond mae angen addysg arnyn nhw sy’n teimlo’n berthnasol, yn onest, ac yn barchus. Pan nad oes gan bobl ifanc wybodaeth, mae stigma yn fwy tebygol o ledaenu a llunio diwylliant yr ysgol.
Yr Hyn Hoffem Wybod
Ar hyn o bryd nid oes gennym ddealltwriaeth a thystiolaeth o sut i fynd i’r afael ag anghenion amrywiol merched a bechgyn mewn ysgolion o ran addysg iechyd mislif. Mae angen i ni ddeall sut olwg sydd ar addysg mislif effeithiol i fechgyn a dynion ifanc, a sut i’w cynnwys mewn ffyrdd cefnogol sy’n lleihau stigma.
Mae ein hymchwil blaenorol yn dangos bod dynion ifanc eisiau deall mwy am fislif. Maent eisiau gwybodaeth ffeithiol ynglŷn â beth sy’n digwydd yn ystod mislif, sut mae’n effeithio ar bobl yn gorfforol ac yn emosiynol, a sut y gallant gynnig cefnogaeth. Pan fydd addysg mislif yn cael ei gwahanu yn ôl rhyw, gall wneud i fislif deimlo fel pwnc i un grŵp o ddysgwyr yn unig, gan atgyfnerthu’r syniad nad yw’n rhywbeth y dylai pawb ei ddeall.
Gobeithiwn y bydd ein camau nesaf yn astudiaeth fwy, dwy gam, a fydd yn archwilio’r ffyrdd gorau o gynnwys bechgyn a dynion ifanc mewn addysg mislif. Drwy ddeall beth sy’n gweithio, gallwn helpu i greu sgyrsiau mwy agored a chefnogol am fislif mewn ysgolion a chymunedau fel y gall pawb, waeth beth fo’u rhyw, chwarae rhan mewn rhoi terfyn ar stigma a hyrwyddo lles mislif. Y ddau gam yw:
Cyfnod 1 (Yn digwydd rhwng Ebrill a Gorffennaf 2026)
Grwpiau ffocws gyda dysgwyr ysgol uwchradd – y rhai sydd â mislif a’r rhai nad oes ganddynt.
Cyfweliadau gyda rhieni a gofalwyr, gofalwyr ac athrawon i ddeall beth sy’n helpu neu’n ei gwneud yn anoddach addysgu am fislif.
Cyfnod 2 (Yn digwydd rhwng Medi a Rhagfyr 2026)
Arolwg ar raddfa fawr gyda thua 2,000 o bobl ifanc 13–16 oed mewn ysgolion ledled Cymru.
Cwestiynau sy’n archwilio beth mae dysgwyr eisiau dysgu am y mislif, beth maen nhw’n meddwl y dylai bechgyn a dynion ifanc ei ddysgu, pryd a sut y dylai dysgu ddigwydd, a pha rwystrau sy’n bodoli.
Dadansoddiad o sut mae safbwyntiau’n amrywio yn ôl oedran, cefndir ac incwm teuluol.
Ein nod yw darganfod pa rannau o gwricwlwm ac amgylchedd yr ysgol y gellir eu newid i wneud addysg mislif yn fwy cynhwysol i bawb. Drwy wrando ar fechgyn a dynion ifanc, gallwn ddylunio addysg sy’n helpu i leihau empathi, meithrin empathi, a chefnogi’r rhai sydd â mislif.
Casgliad
Mae deall sut mae bechgyn a dynion ifanc yn dysgu am fislif yn allweddol i greu amgylcheddau ysgol mwy agored a chefnogol. Mae ein canfyddiadau’n tynnu sylw at awydd clir am addysg well, fwy cynhwysol sy’n lleihau stigma ac yn helpu pob dysgwr i deimlo’n hyderus wrth siarad am iechyd mislif.
Wrth i’r gwaith hwn ddatblygu, rydym yn gobeithio partneru ag ysgolion a phobl ifanc i archwilio dulliau sy’n teimlo’n ymarferol ac yn gynhwysol mewn ystafelloedd dosbarth go iawn. Os hoffai eich ysgol dderbyn y wybodaeth ddiweddaraf, neu ddysgu am gyfleoedd yn y dyfodol i gymryd rhan yn yr ymchwil iechyd mislif hwn, cofiwch danysgrifio i Newyddion SHRN neu e-bostiwch lcopeland@cardiffmet.ac.uk.
1. Schoep ME, Adang EMM, Maas JWM, de Bie B, Aarts JWM, Nieboer TE. Productivity loss due to menstruation-related symptoms: A nationwide cross sectional survey among 32 748 women. Vol. 9, BMJ Open. BMJ Publishing Group; 2019.
2. Jaafar H, Ismail SY, Azzeri A. Period Poverty: A Neglected Public Health Issue. Vol. 44, Korean Journal of Family Medicine. Korean Journal of Family Medicine; 2023. p. 183–8.
Mae Ysgol Gynradd Abbey yng Nghastell-nedd Port Talbot yn enghraifft gryf o sut gall data gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion (y Rhwydwaith) symud ysgolion o gael cipolwg i ddata, i weithredu. Datgelodd eu hadroddiad lefel ysgol gan y Rhwydwaith fod lefel uwch o ddysgwyr ym Mlynyddoedd 3 i 6 yn berchen ar ddyfeisiau digidol a’u bod yn defnyddio mwy ar y cyfryngau cymdeithasol o gymharu â chyfartaledd Cymru. O hyn, cydnabu’r ysgol sut gallai ymgysylltu ar-lein cynnar ddylanwadu ar feysydd fel lles emosiynol, hunanddelwedd, llythrennedd digidol a gwneud penderfyniadau, gan ysgogi cwestiynau am ddylanwad digidol a gwydnwch.
I ymateb i hynny, cychwynnodd yr ysgol ymchwiliad dan arweiniad y dysgwyr a phrosiect o’r enw ‘Pŵer a Dylanwad mewn Mannau Digidol’, gan osod llais y dysgwr yn ganolog i’r broses. Nid yn unig aeth y dull hwn i’r afael â lles digidol fel blaenoriaeth iechyd a lles allweddol, fe wnaeth hefyd rymuso dysgwyr i ddod yn feddylwyr critigol ac yn ddinasyddion digidol cyfrifol.
Trwy wreiddio’i data o’r Rhwydwaith mewn cynllunio a chysoni ag egwyddorion y Cwricwlwm i Gymru, fe wnaeth ysgol Gynradd Abbey gryfhau ei Dull Ysgol Gyfan ar gyfer Lles Emosiynol a Meddyliol a chreu diwylliant lle mae tystiolaeth yn llywio gweithredu a dysgwyr sy’n arwain.
O Fewnwelediadau’r Rhwydwaith i Weithredu: Dysgwyr Cynradd yn Arwain Newid mewn Lles Digidol
Mae Llywodraeth Cymru heddiw wedi cyhoeddi adroddiad newydd, Health, wellbeing and school life of young carers in Wales: Findings from the School Health Research Network (SHRN). Mae’r adroddiad yn ffurfio Cam Un o raglen ehangach tair cam i wella data a dealltwriaeth o ofalwyr ifanc yng Nghymru.
Mae’r dadansoddiad yn seiliedig ar ymatebion gan dros 65,000 o bobl ifanc a gymerodd ran yn Arolygon Iechyd a Lles Disgyblion Ysgolion Uwchradd SHRN 2021 a 2023, gan gynnwys cwestiwn ynghylch a oeddent yn adnabod eu hunain fel gofalwr ifanc.
Cynhyrchwyd yr adroddiad hwn gan Ed Janes ar ran Llywodraeth Cymru. Mae Ed hefyd yn ymchwilydd ym Mhrifysgol Caerdydd sy’n gweithio ym meysydd gofalwyr ifanc a mabwysiadu. Darparodd tîm SHRN fynediad at y data arolwg; fodd bynnag, nid oeddem yn rhan o’r dadansoddiad na’r gwaith o ysgrifennu’r adroddiad.
Dyma rai o’r prif ganfyddiadau:
Nododd 18% o ddysgwyr eu bod yn ofalwyr ifanc, mwy nag 1 o bob 6.
Roedd lefel y gofalu yn amrywio: roedd gan tua 9% rolau â rheoleidd-dra uchel, gyda grwpiau llai yn darparu gofal â rheoleidd-dra cymedrol neu isel.
Roedd gan ofalwyr ifanc iechyd a lles cyffredinol ychydig yn waeth, gyda’r bylchau mwyaf i’w gweld mewn iechyd meddwl.
Roedd cyfrifoldebau gofalu mwy yn gysylltiedig â heriau mwy o ran iechyd a lles.
Dangosodd gofalwyr ifanc â rolau gofalu rheolaidd gryfderau cymdeithasol uwch hefyd, gan gynnwys aeddfedrwydd a chyfeillgarwch.
“Ein nod yw darparu data cadarn o ansawdd uchel sy’n cefnogi sefydliadau i ddeall ac ymateb i anghenion pobl ifanc. Rydyn ni’n croesawu defnydd Llywodraeth Cymru o ddata arolwg SHRN yn y maes pwysig hwn, ac rydyn ni’n falch y gall y dystiolaeth gyfrannu at ddarlun cliriach a mwy manwl o anghenion gofalwyr ifanc yng Nghymru.”
Maria Boffey, Rheolwr Materion Allanol a Chyfnewid Gwybodaeth y Rhwydwaith
Yn y blog hwn, rwy’n defnyddio datblygiadau’r Rhwydwaith ac ymchwil ddiweddar yng Nghymru a’r Alban sy’n bwrw golwg ar sut gall ysgolion ddefnyddio’u data yn fwy ystyrlon. Beth wnaeth sefyll allan i mi yn yr astudiaeth oedd sut gall dangosfyrddau rhyngweithiol wneud tystiolaeth yn haws i staff weithio gyda hi, nid dim ond mewn egwyddor, ond yn realiti bywyd ysgol o ddydd i ddydd. Yn y blog hwn, rwy’n amlinellu’r canfyddiadau allweddol ac yn dangos sut mae dangosfwrdd ysgolion uwchradd y Rhwydwaith, sydd ar ddod, yn cysylltu’n uniongyrchol â’r gwaith hwn sy’n dod i’r amlwg.
Gofynnir i ysgolion ymgymryd â rôl gynyddol arwyddocaol wrth gefnogi iechyd a lles dysgwyr. Mae datblygiadau polisi diweddar yn gwneud hyn yn glir: mae’r Dull Ysgol Gyfan ar gyfer Llesiant Emosiynol a Meddyliol yn gosod disgwyliad statudol ar ysgolion i ddeall anghenion eu dysgwyr, gweithredu ar yr anghenion a monitro cynnydd dros gyfnod. Ar yr un pryd, mae Cwricwlwm i Gymru yn gwreiddio lles yn ddiben craidd, gan ofyn bod ysgolion yn dylunio dysgu sy’n cefnogi unigolion iach a hyderus. Ochr yn ochr â hyn, mae amrywiaeth o fframweithiau a chanllawiau cenedlaethol bellach yn pwysleisio pwysigrwydd defnyddio data o ansawdd uchel i ddeall angen lleol, targedu cymorth a darparu tystiolaeth o welliant.
Er bod polisïau diweddar yn gosod mwy o ddisgwyliadau ar ysgolion i fabwysiadu ymagwedd seiliedig ar ddata at les dysgwyr, saif hyn ochr yn ochr â’r holl waith maen nhw eisoes yn ei wneud o ddydd i ddydd. Y gwir yw bod ysgolion yn aml yn wynebu amserlenni prysur, blaenoriaethau sy’n cystadlu a lefel gynyddol o wybodaeth i’w dehongli. Yn y cyd-destun hwn, nid yw nodi ble i ganolbwyntio egni na pha feysydd sydd angen sylw gyntaf yn syml.
Mae astudiaeth ddiweddar gan ymchwilwyr o’r Alban a Chymru yn amlygu rhywbeth sy’n gwneud y gwaith gymaint yn haws: dangosfyrddau data rhyngweithiol. Mae’r offer hyn yn rhoi ffordd syml a gweladwy i ysgolion archwilio’u data eu hunain a gwneud penderfyniadau ar sail beth sy’n digwydd mewn gwirionedd yn eu hystafelloedd dosbarth a’u cymunedau. Darganfu’r astudiaeth fod dangosfyrddau’n helpu staff i brosesu gwybodaeth yn gynt ac yn cefnogi trafodaethau wedi’u llywio gan dystiolaeth ar draws amrywiaeth o rolau ysgol. Yr hyn a’m tarodd i yn yr astudiaeth oedd pa mor gyson roedd staff yn disgrifio dangosfyrddau fel rhywbeth a oedd yn gwneud data yn ‘ddefnyddiadwy’ yn hytrach na dim ond ‘bod ar gael’.
Pam Mae Dangosfyrddau’n Bwysig i Ysgolion
Darganfu’r astudiaeth fod athrawon, staff awdurdodau lleol a hyd yn oed dysgwyr o’r farn bod dangosfyrddau yn:
Hawdd eu dehongli, gan leihau dibyniaeth ar adroddiadau maith neu daenlenni cymhleth.
Defnyddiol ar gyfer cynllunio, gan helpu ysgolion i nodi blaenoriaethau ar gyfer cynlluniau gweithredu ar iechyd a lles.
Defnyddiol ar gyfer sgyrsiau gyda staff, dysgwyr, llywodraethwyr, rhieni a gofalwyr.
Cefnogi dysgu trawsgwricwlaidd, yn enwedig mewn meysydd sy’n gysylltiedig ag iechyd a lles.
Pont rhwng bywyd cartref a bywyd ysgol gan fod teuluoedd yn gallu meddu ar fwy o ddealltwriaeth o brofiad plant a phobl ifanc.
Mae’r astudiaeth yn cofnodi’n benodol fod dangosfyrddau’n hybu “prosesu gwybodaeth yn gyflym a gwneud penderfyniadau yn effeithiol”, sy’n cryfhau’r buddion hyn. Hynny yw, mae dangosfyrddau’n trawsnewid data craidd yn fewnwelediadau clir, y mae’n bosibl gweithredu arnynt. Maen nhw’n caniatáu i staff nodi tueddiadau sy’n dod i’r amlwg yn gyflym, amlygu meysydd o bryder, ac adnabod cryfderau ar draws cymuned yr ysgol. Trwy droi gwybodaeth sy’n aml yn ddwys, yn ddelweddau syml, mae dangosfyrddau’n helpu athrawon i weld pethau y gallent fel arall eu colli mewn adroddiadau hir. Oherwydd hyn, mae dadansoddi’n teimlo’n hylaw, nid yn llethol, sy’n gryfder allweddol yn ôl yr astudiaeth.
Trwy gyflwyno gwybodaeth yn weledol, maent yn ategu gwneud penderfyniadau wedi’u llywio gan dystiolaeth yn fwy hyderus ymhlith arweinwyr ac athrawon ysgol.
Hefyd, mae’r astudiaeth yn pwysleisio bod rhaid i anghenion ysgol yrru dyluniad dangosfyrddau. Mae’r Rhwydwaith mewn sefyllfa unigryw i wneud hyn oherwydd ei fodel partneriaeth hirdymor gydag ysgolion ar draws Cymru.
Ar ddod cyn hir: Dangosfwrdd Lefel Uwchradd y Rhwydwaith
Mae dangosfwrdd digidol ysgolion uwchradd newydd y Rhwydwaith yn lansio ddiwedd 2026. Bydd yr holl ysgolion uwchradd sy’n aelod o’r rhwydwaith yn cael mynediad i’r dangosfwrdd data newydd hwn, a fydd yn rhoi’r modd i ysgolion archwilio eu data eu hunain ar iechyd a lles, dros sawl cylch arolwg. Dim ond data crynswth lefel ysgol fydd yn cael ei ddarparu, yn unol ag arferion adrodd presennol y Rhwydwaith, gyda phob ysgol yn cael mynediad i’w data eu hunain yn unig.
Bydd y dangosfwrdd hwn, sy’n cael ei adeiladu fel rhan o raglen barhaus y Rhwydwaith i wella mynediad ysgolion at ddata, yn caniatáu i ysgolion graffu ar eu canlyniadau yn fwy hyblyg a rhyngweithiol nag adroddiadau copi caled traddodiadol. Bydd ysgolion yn gallu gweld canlyniadau anhysbys fesul grŵp blwyddyn a rhywedd, gan ei gwneud hi’n haws iddynt ddehongli patrymau a chynllunio gweithredu targedig.
Beth Fydd y Dangosfwrdd yn Galluogi Ysgolion i’w Wneud
Ar ôl ei lansio, bydd y dangosfwrdd yn caniatáu i ysgolion uwchradd:
Ddilyn trywydd tueddiadau lles dros gyfnod, gan ddefnyddio data ailadroddol arolwg y Rhwydwaith.
Nodi materion sy’n dod i’r amlwg yn gynnar, trwy archwilio dangosyddion penodol i bwnc fesul rhywedd a grŵp blwyddyn
Cymharu eu canlyniadau lefel ysgol â phatrymau cenedlaethol
Cynnwys dysgwyr mewn sgyrsiau ystyrlon, wedi’u llywio gan ddata, am eu profiadau ac amgylchedd yr ysgol, gan gefnogi ymagwedd ysgol gyfan at wella iechyd a lles.
Galluogi Cydlynwyr WNHWPS i weithio’n rhagweithiol gydag ysgolion, gan ddefnyddio data hygyrch, lefel ysgol, i lywio sgyrsiau, nodi blaenoriaethau a chefnogi cynllunio targedig ar gyfer gwella.
Mae’r dulliau defnyddio hyn yn mapio’n agos at botensial dangosfyrddau, yn ôl yr astudiaeth, yn enwedig eu defnydd mewn cynllunio, ymgysylltu â disgyblion a chydweithredu traws sector.
Beth Ddywedodd Ysgolion Wrth Ymchwilwyr
Dywedodd athrawon a staff awdurdodau lleol y gallai dangosfyrddau eu helpu i:
Bennu bod lles yn gyfrifoldeb ysgol gyfan gyffredin, yn hytrach nag yn dasg i un aelod staff.
Cryfhau partneriaethau ar draws y sectorau addysg, iechyd a chymunedol.
Cynnwys dysgwyr a llais y disgybl mewn penderfyniadau mewn ffyrdd mwy ystyrlon.
Yn ddiddorol, roedd dysgwyr yn hoffi’r ffordd yr oedd dangosfyrddau’n gwneud lles yn “weladwy” ac yn “real”. Roeddent yn teimlo ei bod yn eu helpu i ddeall sut roedd eu profiadau nhw yn cyd-fynd â phatrymau ehangach. Mae hyn yn adleisio canfyddiad yr arolwg, sef bod dangosfyrddau’n gallu cefnogi galluogedd myfyrwyr trwy wneud data yn fwy hygyrch.
Pam Mae Hyn yn Bwysig Nawr
Gyda lles wedi’i wreiddio’n elfen ganolog o gwricwlwm Cymru, mae ar ysgolion angen offer ymarferol, seiliedig ar dystiolaeth, sy’n cefnogi gweithredu heb gynyddu baich gweinyddol. Mae dangosfyrddau rhyngweithiol yn cynnig ffordd effeithlon, hawdd ei defnyddio, i fodloni’r disgwyliadau hyn gan leihau baich gwaith ar yr un pryd.
Ar gyfer ysgolion sy’n aelodau o’r Rhwydwaith, mae’n bosibl mai dyma’r cam mawr nesaf: troi data’r arolwg yn rhywbeth rhyngweithiol, wedi’i deilwra, sy’n ddefnyddiol ar unwaith. Mae’r astudiaeth yn pwysleisio bod dangosfyrddau nid yn unig yn offer data, maent hefyd yn gatalyddion ymagweddau mwy cydgysylltiedig a chydweithredol at les ar draws systemau ysgol. Felly, nid yn unig y mae dangosyddion yn ateb technolegol, maent yn ateb strategol.
Gair i Gloi
Fel y mae’r astudiaeth yn ei amlygu, mae gwerth dangosfyrddau rhyngweithiol nid yn unig yn eu swyddogaethau technegol, mae hefyd yn eu gallu i alluogi ysgolion i wneud penderfyniadau gwybodus yn seiliedig ar dystiolaeth. Mae’r Rhwydwaith, â’i bartneriaethau hen-sefydledig a’i set ddata gynhwysfawr, mewn sefyllfa unigryw i ddatblygu dangosfyrddau sy’n darparu cymorth ymarferol ystyrlon i athrawon, dysgwyr a theuluoedd. Os gall ysgolion weld eu data lles eu hunain yn glir, maent mewn sefyllfa gymaint cryfach i wneud penderfyniadau gwybodus ac, yn y pen draw, creu amgylcheddau lle gall pobl ifanc ffynnu.
Cofrestrwch ar gyfer e-newyddion y Rhwydwaith i gadw i fyny â’n cynnydd, gan gynnwys diweddariadau i ddod am ddangosfwrdd y Rhwydwaith a gwaith sy’n mynd rhagddo gyda dangosfwrdd data’r Rhwydwaith, Iechyd Cyhoeddus Cymru.
Ar draws Cymru, mae ysgolion yn archwilio ffyrdd newydd ac ymarferol o ddwyn tystiolaeth y Rhwydwaith i ABCh a dysgu ehangach ar iechyd a lles. Mae defnyddio data go iawn yn rhoi ffordd syml i athrawon seilio gwersi’n fwy ar brofiad gwirioneddol eu dysgwyr. Mae’r blog hwn yn rhannu enghreifftiau o sut mae ysgolion yn cysylltu themâu’r Rhwydwaith e.e. iechyd meddwl, cwsg, neu ddewisiadau iach, gyda chynnwys presennol gwersi mewn ffyrdd ystyrlon ac ymarferol.
Ysgol Aberconwy: Defnyddio Data’r Rhwydwaith ar Gwsg mewn Dysgu Dyddiol
Yn Ysgol Aberconwy, defnyddiodd athrawon ddata’u hysgol ar gwsg ar gyfer trafodaethau yn yr ystafell ddosbarth a gweithgareddau ymarferol, fel gwasanaeth ar rythmau beunyddiol, trafodaethau am ddefnyddio sgriniau a chylchoedd cwsg, a her wirfoddol “awr dim technoleg cyn amser gwely” i helpu dysgwyr i fyfyrio ar eu harferion eu hunain. Hefyd, fe wnaeth rhai dosbarthiadau dreialu cofnodi cwsg yn syml dros gyfnod o wythnos, gan helpu dysgwyr i sylwi ar gysylltiadau rhwng eu harferion, eu hwyl, eu gallu i ganolbwyntio, a’u hegni. Cefnogwyd y gweithgareddau ymarferol hyn gydag ymgyrchoedd ysgol gyfan, lle dyluniodd dysgwyr bosteri ac arwain gweithdai i rieni a gofalwyr er mwyn rhannu awgrymiadau ymarferol ar gyfer cwsg gartref, gan helpu’r ysgol i lunio neges gyson am bwysigrwydd cwsg iach.
Ysgol Uwchradd Whitmore: Troi Data yn Fyfyrdod Ystyrlon gan Ddysgwyr
Mae Ysgol Uwchradd Whitmore yn cynnig enghraifft gadarn arall o sut gall data’r Rhwydwaith lywio profiadau dysgu ystyrlon i bobl ifanc. Ar ôl adolygu’u canfyddiadau gan y Rhwydwaith, nododd yr ysgol flaenoriaethau allweddol yn ymwneud â chyflawniad dysgwyr, cysylltedd â’r ysgol, a boddhad â bywyd. Yna, defnyddiodd athrawon y mewnwelediadau hyn i lywio gweithgareddau targedig, cysylltiedig â’r cwricwlwm, a helpodd dysgwyr i fyfyrio ar eu lles eu hunain a’u perthnasoedd o fewn cymuned yr ysgol. Roedd hyn yn cynnwys trafodaethau strwythuredig yn yr ystafell ddosbarth, sesiynau bugeiliol, a gweithgareddau thematig wedi’u llunio i gryfhau ymdeimlad dysgwyr o berthyn a gwydnwch emosiynol. Trwy wreiddio mewnwelediadau’r Rhwydwaith mewn dysgu bob dydd, rhoddodd Whitmore gyfleoedd clir i ddisgyblion ddeall y data, archwilio beth roedd hynny’n ei olygu iddyn nhw, a chyfrannu at newid cadarnhaol o fewn amgylchedd eu hysgol.
Cefnogi Dull Ysgol Gyfan
Nid yw dwyn tystiolaeth data’r Rhwydwaith i wersi yn eistedd ar wahân. Mae’n cysylltu’n naturiol â blaenoriaethau iechyd ehangach yr ysgol gyfan, yn enwedig trwy WNHWPS, sy’n defnyddio’r un canfyddiadau gan y Rhwydwaith i:
nodi blaenoriaethau gwella lefel ysgol
llywio cynlluniau gweithredu ar les
cryfhau cysondeb rhwng polisi, ymarfer a phrofiadau dysgwyr
Pan fydd ystafelloedd dosbarth a strategaethau’r ysgol yn manteisio ar yr un dystiolaeth, mae dysgwyr yn profi ymagwedd gliriach, fwy cydlynol a gallant weld sut mae eu safbwyntiau’n dylanwadu ar benderfyniadau ar draws yr ysgol.
Magu Hyder wrth Ddefnyddio Tystiolaeth mewn Addysg
Mae’r adnoddau hyn sy’n dod i’r amlwg yn cynrychioli cam tuag at helpu ysgolion i ddefnyddio data lles yn fwy gweithgar, nid dim ond rhywbeth y mae angen adrodd amdano. Pan fydd canfyddiadau’r Rhwydwaith yn cael eu cysylltu â llwybrau gwersi strwythuredig, mae athrawon yn cael cefnogaeth i:
dwysáu myfyrdod dysgwyr
cryfhau llais y dysgwr
cynnig profiadau cwricwlwm ymatebol a mwy perthnasol
defnyddio tystiolaeth i lywio ac addasu addysgu
grymuso dysgwyr i wneud synnwyr o’u profiadau eu hunain
Mae hyn yn ymwneud â dangos beth sy’n bosibl pan fydd data’r Rhwydwaith yn dod yn rhan o ddysgu, nid dim ond rhan o bolisi.
Gwneud y Mwyaf o Ddata Eich Ysgol
Mae ysgolion sy’n defnyddio’r dull hwn yn cael eu hannog i ddechrau trwy adolygu eu canfyddiadau cenedlaethol a lefel ysgol y Rhwydwaith. O’r fan honno, gallant nodi pynciau sy’n fwyaf perthnasol i’w dysgwyr a dewis y gwersi neu feysydd y cwricwlwm lle mae’r themâu hyn yn codi’n naturiol.
Hefyd, mae cyfleoedd y tu hwnt i ABCh. Mae rhai ysgolion yn dechrau cysylltu data’r Rhwydwaith â Maes Dysgu a Phrofiad Mathemateg a Rhifedd, gan ddefnyddio data go iawn yr ysgol ar gyfer gweithgareddau trin data dilys sy’n meithrin sgiliau rhifedd ac ymgysylltiad dysgwyr.
Llwybr Cysylltiedig, wedi’i Yrru gan Dystiolaeth, ar gyfer Iechyd a Lles
Trwy integreiddio tystiolaeth y Rhwydwaith i gynnwys gwersi, gall ysgolion gynnig mwy na gwybodaeth i ddysgwyr, gallant ddarparu lle i fyfyrio, gofyn cwestiynau, ac ymhél yn weithgar â materion sy’n effeithio arnyn nhw.
Mae’r ymagwedd hon yn cryfhau gwersi unigol, ond mae hefyd yn cyfrannu at ysgolion sy’n hyrwyddo iechyd ac sy’n fwy myfyriol a chynhwysol yn gyffredinol. Ac wrth i’r Rhwydwaith esblygu, gyda datblygiadau fel lansio’r Dangosfwrdd Data Ysgolion Uwchradd newydd yn Rhagfyr 2026, bydd gan ysgolion fwy fyth o gyfleoedd i ddefnyddio tystiolaeth yn ystyrlon.
