Yn rhan o Gyfnewid Gwybodaeth y Rhwydwaith, rhan fawr o’r hyn rydw i’n ei wneud yw gwrando ar y bobl sy’n gweithio ochr yn ochr ag ysgolion bob dydd. Yn ddiweddar, cefais gyfle i glywed gan Kim Wilyman, ymarferydd sy’n Arweinydd Ysgolion sy’n Hybu Iechyd a Lles (WNHWPS) ar gyfer Bro Morgannwg, am sut beth yw hyn yn ymarferol, a sut mae partneriaeth y Rhwydwaith yn cefnogi ysgolion ar draws Bro Morgannwg.
Yr hyn a wnaeth sefyll allan yn glir oedd cymaint y mae’r Rhwydwaith wir wedi gwreiddio. I Kim a’i thîm, nid rhywbeth ar wahân yw’r Rhwydwaith, mae’n rhan o’u sgyrsiau bob dydd gydag ysgolion. O gefnogi Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith, i’w helpu i wneud synnwyr o’r adroddiadau lefel ysgol gan y Rhwydwaith, y ffocws yw helpu ysgolion i ddefnyddio’r data hwn go iawn. A dyna ble mae ysgolion wir yn dechrau gweld y gwerth.
Siaradodd Kim am sut mae’r Rhwydwaith yn helpu ysgolion i gamu’n ôl a nodi beth sydd bwysicaf i’w dysgwyr. Nid yw’n ymwneud dim ond ag adnabod heriau; mae’n ymwneud hefyd â chydnabod beth sydd eisoes yn mynd yn dda. Mae ysgolion yn defnyddio’u data i lywio cynllunio, cefnogi pontio, cynnwys grwpiau llais y disgybl a llunio’u cwricwlwm mewn ffordd sy’n adlewyrchu profiadau go iawn eu dysgwyr. Mae’n ymwneud yn llai â “gwneud y Rhwydwaith” a mwy am gryfhau beth mae ysgolion eisoes yn anelu at ei gyflawni o ran iechyd a lles.
Un peth a wnaeth sefyll allan yn gryf i mi oedd nad oes disgwyl i ysgolion wneud hyn ar eu pen eu hunain. Mae timau WNHWPS yn gweithio’n agos gyda nhw, gan helpu i ddehongli data, eu cysylltu ag adnoddau perthnasol, a chefnogi datblygiad cynlluniau gweithredu a hunanwerthuso sy’n teimlo’n realistig. Hefyd, mae cefnogaeth barhaus gydag adolygu cynnydd, felly nid proses untro ydyw ond rhywbeth y gall ysgolion adeiladu arno gydag amser. Dyna pryd y mae cymryd rhan yn arolwg y Rhwydwaith yn rheolaidd wir yn gwneud gwahaniaeth. Gydag amser, mae’n rhoi darlun llawer cliriach i ysgolion o’r hyn sy’n newid i’w dysgwyr. O beth sy’n gwella, beth sydd angen ffocws o hyd, a ble mae camau gweithredu yn cael effaith. Yn hytrach na dim ond cael ciplun, mae’n helpu ysgolion i ddilyn trywydd cynnydd, addasu eu dull, a theimlo’n fwy hyderus bod eu gweithredoedd wir yn gweithio. Hefyd, mae’n caniatáu i ysgolion weld sut maent yn cymharu â meincnodau cenedlaethol a rhanbarthol, gan helpu i roi eu data mewn cyd-destun. Mae’r set ddata ehangach honno yn cryfhau’r Rhwydwaith ei hun, gan ei wneud yn adnodd mwyfwy gwerthfawr ar gyfer deall tueddiadau a chefnogi penderfyniadau wedi’u llywio gan dystiolaeth ar lefel ysgol, leol a chenedlaethol.
Fe wnaeth un astudiaeth achos a rannodd Kim wir ddod â hyn yn fyw. Ar ôl edrych ar eu data gan y Rhwydwaith, nododd un ysgol gynradd fod cwsg yn faes yr oedd eisiau canolbwyntio arno. Yn hytrach na bod hyn yn cael ei arwain yn gyfan gwbl gan staff, dysgwyr eu hunain a gymerodd yr awenau, gan weithio trwy’r canfyddiadau, nodi blaenoriaethau a chreu adnoddau i’w rhannu gyda chymuned ehangach yr ysgol. Tyfodd yr hyn a ddechreuodd ar ffurf mewnwelediad gan ddata’r Rhwydwaith yn waith ehangach ar draws yr ysgol, gan gynnwys ymgysylltu â llywodraethwyr, diwrnodau lles a chynlluniau i wreiddio dysgu yn y cwricwlwm. Mae’n enghraifft dda o’r hyn a all ddigwydd pan fydd llais y disgybl yn ganolog.
Hefyd, mae ymdeimlad cryf fod ysgolion yn dysgu oddi wrth ei gilydd. Trwy weithdai clwstwr yn y Fro, mae ysgolion wedi cael cyfle i ddod ynghyd, rhannu profiadau ac edrych ar flaenoriaethau cyffredin. Mae’r mannau hyn yn helpu ysgolion i gysylltu’r dotiau, yn enwedig o ran pontio ym Mlwyddyn 6, trwy edrych ar yr hyn sy’n bwysig i ddysgwyr sy’n symud rhwng ysgolion cynradd ac uwchradd. Mae’n ymarferol ac wedi’i seilio ar ddata go iawn y Rhwydwaith.
Yr hyn a wnaeth sefyll allan i mi oedd gymaint y mae hwn yn waith sy’n esblygu. Wrth i’r Rhwydwaith barhau i dyfu, mae cyfle go iawn i adeiladu darlun mwy a gwell o les dysgwyr ar draws Cymru, ac i ymateb iddo mewn ffordd fwy cysylltiedig. Mae’r darlun cyfunol hwnnw yn cryfhau’r Rhwydwaith ei hun, gan ei wneud yn adnodd cenedlaethol mwyfwy gwerthfawr. I dimau WNHWPS lleol, mae hynny’n golygu gallu cefnogi ysgolion yn fwy effeithiol. I ysgolion, mae’n golygu cael sylfaen dystiolaeth gliriach i lywio penderfyniadau a dangos effaith dros gyfnod.
O safbwynt Cyfnewid Gwybodaeth, mae sgyrsiau fel hyn wir yn dangos nad dim ond yn y data ei hun y mae cryfder y Rhwydwaith, mae yn y perthnasoedd o’i gwmpas, hefyd. Y bartneriaeth rhwng ysgolion, timau iechyd cyhoeddus a rhwydwaith ehangach y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion yn ei wireddu.
Ac fel y dywedodd Kim, mae gwerth go iawn mewn ymestyn allan gan ysgolion, gofyn cwestiynau a gwneud y mwyaf o’r cymorth o’u cwmpas. Oherwydd dyna pan fydd hi’n haws o lawer troi mewnwelediadau yn weithredu ac yn fwy ystyrlon o lawer i’r bobl ifanc sy’n ganolog i’r cyfan.
I wylio cyflwyniad Kim, cliciwch yma.