Pam Siarad am Mislif?
Wrth i ysgolion uwchradd ledled Cymru ddechrau blwyddyn academaidd newydd, bydd staff yn croesawu dysgwyr newydd, yn adolygu blaenoriaethau ac yn ystyried y gefnogaeth y gallai fod ei hangen ar bobl ifanc yn y misoedd nesaf.
Mae ysgolion hefyd yn ymateb i newidiadau y tu hwnt i’r ystafell ddosbarth, yn enwedig dylanwad cynyddol cyfryngau cymdeithasol ar sut mae pobl ifanc yn deall perthnasoedd a rhywedd.
Boed drwy drafodaethau ar-lein, dylanwadwyr neu amlygiad i gynnwys sy’n effeithio ar fenywod, mae ysgolion yn ymateb fwyfwy i faterion sy’n llunio agweddau pobl ifanc cyn iddynt ymddangos mewn data ymddygiad neu lesiant.
Er nad yw’r berthynas rhwng hinsawdd yr ysgol a phresenoldeb sy’n gysylltiedig â mislif wedi’i sefydlu’n derfynol eto, mae tystiolaeth sy’n dod i’r amlwg yn awgrymu y gallai fod cysylltiad pwysig. Mae ymchwil yn dangos yn gyson bod disgyblion yn fwy tebygol o fynychu’r ysgol pan fyddant yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu cefnogi, ac yn teimlo eu bod yn gysylltiedig â chymuned yr ysgol.
I ddysgwyr sydd ar eu cyfnod mislif, gall stigma, cywilydd ac agweddau negyddol ynghylch mislif greu rhwystrau i gyfranogiad a phresenoldeb. Gall hinsawdd ysgol gadarnhaol—a nodweddir gan staff cefnogol, cyfathrebu agored, a diwylliant sy’n herio stigma mislif ac agweddau ehangach at gamdriniaeth menywod—helpu i greu ymdeimlad gwell o berthyn ac annog dysgwyr i ymgysylltu’n llawn â bywyd yr ysgol.
Gwrando ar Ddynion a Bechgyn Ifanc
Archwiliodd astudiaeth gynharach dan arweiniad Lauren Copeland a Robyn Jackowich ddealltwriaeth bechgyn a dynion ifanc o gyfnodau ac iechyd mislif.
Yn yr arolwg hwnnw, dywedodd llawer o gyfranogwyr eu bod eisiau mwy o wybodaeth am iechyd mislif ac yn benodol cyngor ar reoli mislif.
Dywedodd llawer eu bod yn gwybod ychydig iawn am fislif, er yn cydnabod bod mislif yn rhan o fywydau beunyddiol ffrindiau, aelodau o’r teulu a phartneriaid yn y dyfodol. Roedden nhw’n croesawu’r cyfle i ddysgu mwy.
“Nid oedd llawer o’r bechgyn yn ei gymryd o ddifrif ac yn gwneud jôcs […] pe baem wedi dysgu mwy am yr hyn y mae menywod a merched yn ei brofi yn ystod eu mislif a pha mor ddifrifol y gall rhai o’r symptomau fod yna byddai wedi cael ei gymryd o ddifrif yn fwy ac wedi bod o fudd mwy i ni …”
Cyfle Newydd i Ysgolion
Mae’r canfyddiadau hyn wedi arwain at astudiaeth newydd a ariannwyd gan y Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd a Gofal ‘Ymgysylltu Bechgyn a Dynion Ifanc mewn Iechyd Mislif’ gan Dr Lauren Copeland Prifysgol Metropolitan Caerdydd a Dr Robyn Jackowich Prifysgol Caerdydd, yn archwilio ble mae bechgyn a dynion ifanc yn dysgu am fislif, y cwestiynau sydd yn dal i fod ganddyn nhw, a sut y gall ysgolion gefnogi dealltwriaeth yn well wrth leihau stigma.
Bydd yr astudiaeth yn gweithio gydag ysgolion uwchradd yng Nghymru i ddeall yn well pa wybodaeth y mae bechgyn yn ei derbyn, ble mae bylchau’n parhau, a sut y gall ysgolion gefnogi sgyrsiau gwybodus a pharchus am y mislif.
Mae’r astudiaeth wedi’i chynllunio i wneud cyfranogiad yn syml ac yn uniongyrchol. Bydd y tîm ymchwil yn gweithio gyda chi er mwyn dod o hyd i adeg o fewn y diwrnod ysgol a lleihau’r aflonyddwch. Mae’n cynnwys nifer fach o grwpiau ffocws gyda dysgwyr ym mlynyddoedd 7 i 11 (fel arfer 3-4 sesiwn), y rhai sydd â mislif a’r rhai nad oes ganddynt, ochr yn ochr â chyfweliadau anffurfiol â rhieni/gofalwyr a staff yr ysgol i archwilio profiadau o addysgu a chefnogi addysg iechyd mislif.
Lauren and Robyn: “ P’un a ydych chi eisoes yn gwneud llawer yn y maes hwn neu newydd ddechrau ei archwilio, mae eich mewnbwn yn werthfawr iawn”.
Drwy glywed yn uniongyrchol gan ddysgwyr, teuluoedd a staff, nod yr ymchwil yw datblygu ffyrdd ymarferol a realistig o leihau embaras, meithrin dealltwriaeth a chefnogi pobl ifanc yn fwy effeithiol.
Lauren and Robyn: “Mae mislif yn cael ei gydnabod fwyfwy fel mater iechyd a chydraddoldeb rhywedd, ond mae stigma a chamsyniadau yn parhau. Mae ymchwil yn awgrymu bod diwylliannau ysgol cefnogol yn gwella presenoldeb ac ymgysylltiad, tra gall amgylcheddau sy’n herio stigma mislif a chasineb at menywod helpu myfyrwyr i deimlo’n fwy cynhwysol ac yn gallu cymryd rhan lawn mewn addysg. Er bod tystiolaeth uniongyrchol yn dal i ddod i’r amlwg, mae creu diwylliant lle mae mislif yn cael ei normaleiddio a’i barchu yn gam pwysig at gydraddoldeb ehangach a chynhwysiant addysgol. Drwy’r astudiaeth newydd hon, rydym yn gobeithio gweithio gydag ysgolion i ddeall yn well sut mae bechgyn yn dysgu am y mislif a nodi ffyrdd o gefnogi trafodaethau agored, gwybodus a pharchus am iechyd y mislif.
Pam Mae Hyn yn Bwysig i Ysgolion?
Mae llawer o ysgolion eisoes yn mynd i’r afael â’r materion hyn fel rhan o’u gwaith i wella presenoldeb, cefnogi lles dysgwyr a chreu hinsawdd yr ysgol lle mae pobl ifanc yn teimlo eu bod yn perthyn. Mae deall beth sy’n helpu dysgwyr i deimlo’n ddiogel, yn cael eu parchu ac yn cael eu cynnwys yn rhan bwysig o’r gwaith hwnnw.
Mae data SHRN yn dangos yn gyson bod dysgwyr sy’n teimlo’n gysylltiedig â’r ysgol yn nodi gwell lles ac ymgysylltiad. Pan fydd pobl ifanc yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu cefnogi a’u bod yn perthyn, maent yn fwy tebygol o ymgysylltu’n gadarnhaol â bywyd yr ysgol. I’r gwrthwyneb, gall profiadau o fwlio, gwahaniaethu neu allgáu effeithio ar lesiant, perthnasoedd ac ymgysylltiad.
Mae cysylltiad â’r ysgol yn ffactor allweddol yn lles pobl ifanc. Canfu arolwg ysgolion uwchradd diweddaraf SHRN fod 60% o bobl ifanc yn nodi eu bod yn gallu dibynnu ar eu ffrindiau pan fydd pethau’n mynd o chwith, er bod hyn wedi gostwng o 67% yn 2017, gan awgrymu gostyngiad yn y gefnogaeth ganfyddedig gan gyfoedion dros amser.
Ar yr un pryd, nododd 38% o ddysgwyr eu bod wedi profi bwlio yn ystod y ddau fis blaenorol, wedi codi o 32% yn 2021 a’r lefel uchaf a gofnodwyd gan yr arolwg.
Mae’r canfyddiadau hyn yn tynnu sylw at y rôl bwysig y mae cysylltiad, perthyn, a pherthnasoedd cefnogol yn ei chwarae yn lles pobl ifanc. Pan fydd dysgwyr yn teimlo eu bod yn cael eu cefnogi gan eu cyfoedion ac yn gysylltiedig â chymuned eu hysgol, maent yn fwy tebygol o ymgysylltu’n gadarnhaol â bywyd yr ysgol. I’r gwrthwyneb, gall profiadau megis bwlio, gwahaniaethu ac allgáu danseilio lles a gwanhau ymdeimlad person ifanc o berthyn.
Mae hyn yn arbennig o berthnasol wrth i ysgolion ymateb i bryderon ynghylch casineb at fenywod ar-lein, stereoteipiau rhywedd a dylanwad cyfryngau cymdeithasol.
Mwy na Phwnc Iechyd
Mae llawer o ysgolion eisoes yn trafod y materion hyn drwy Addysg Perthnasoedd a Rhywioldeb, Iechyd a Llesiant, gwasanaethau boreol a gwaith cynhwysiant ehangach.
Mae pynciau megis perthnasoedd iach, empathi, meddwl beirniadol a pharch at eraill eisoes yn rhan o’r hyn y mae ysgolion yn gweithio i’w ddatblygu drwy Gwricwlwm i Gymru.
Yn SHRN, rydym yn aml yn clywed ysgolion yn trafod pwysigrwydd creu hinsawdd ysgol lle mae dysgwyr yn teimlo’n ddiogel, yn cael eu parchu ac yn gallu bod yn nhw ei hunain. Er bod mislif yn aml yn cael ei ystyried yn broblem iechyd, maent hefyd yn codi cwestiynau ehangach am gynhwysiant, parch a pherthnasoedd.
Er ei fod yn rhan arferol o fywyd, gall mislif fod yn anodd siarad amdano o hyd. Mae camddealltwriaethau’n parhau i fod yn gyffredin ac mae rhai pobl ifanc yn parhau i deimlo’n chwithig wrth drafod mislif, yn yr ysgol ac mewn bywyd o ddydd i ddydd. Gall creu cyfleoedd i bob dysgwr ddatblygu dealltwriaeth helpu i herio stigma a chefnogi amgylcheddau ysgol mwy parchus a chynhwysol.
Lauren and Robyn: “Mae addysg mislif yn ymwneud â mwy na bioleg—mae’n ymwneud â pharch, cydraddoldeb a dealltwriaeth. Drwy herio stigma a chamsyniadau, gall ysgolion helpu i feithrin perthnasoedd iachach, gwella dealltwriaeth o brofiadau iechyd menywod, a hyrwyddo agweddau mwy cyfartal rhwng merched a bechgyn. Mae cefnogi llythrennedd mislif yn gam pwysig tuag at greu ysgolion cynhwysol a chymdeithas fwy cyfartal.
Dull Ysgol Gyfan
Fel llawer o agweddau ar iechyd a lles, mae’n annhebygol y gellir cefnogi agweddau cadarnhaol tuag at fislif drwy un wers neu ymgyrch ymwybyddiaeth.
Mae agweddau cadarnhaol yn datblygu drwy negeseuon cyson sy’n rhan annatod o fywyd bob dydd yr ysgol.
Mae ymchwil yn tynnu sylw cyson at werth dull ysgol gyfan, lle mae negeseuon am barch, cynhwysiant a pherthnasoedd iach yn cael eu hatgyfnerthu ar draws y cwricwlwm, trwy bolisïau ysgol ac mewn rhyngweithiadau bob dydd rhwng staff a dysgwyr.
Mae diwylliant dyddiol mewn ysgol yn llunio sut mae dysgwyr yn deall parch a chynhwysiant. Mae disgyblion yn sylwi a yw’r negeseuon hynny’n cael eu hadlewyrchu mewn trafodaethau yn yr ystafell ddosbarth, rhyngweithiadau staff a pholisïau’r ysgol. Ni all ysgolion reoli popeth y mae pobl ifanc yn dod ar ei draws ar-lein, ond gallant greu amgylcheddau lle mae trafodaeth barchus yn cael ei hannog, camsyniadau yn cael eu herio a dysgwyr yn cael eu cefnogi i feddwl yn feirniadol am y wybodaeth maen nhw’n dod ar ei draws.
Sgyrsiau Bach, Effaith Fwy
Yn aml, mae mislif wedi cael ei ystyried yn fater preifat i ferched a menywod, ond mae gwella dealltwriaeth ymhlith pobl ifanc yn hanfodol ar gyfer lleihau stigma, hyrwyddo parch a chefnogi cydraddoldeb rhywiol.
Eto i gyd, mae’r canfyddiadau’n awgrymu fel arall.
Mae’r canfyddiadau’n awgrymu nad yw mislif yn bwnc i ferched yn unig. Maent yn rhoi cyfle i ysgolion archwilio parch, perthnasoedd a dealltwriaeth ar draws cymuned gyfan yr ysgol.
Wrth i ysgolion ddechrau blwyddyn academaidd newydd, gall y sgyrsiau hyn gynnig ffordd fach ond bwysig o gryfhau diwylliant yr ysgol a helpu pob dysgwr i deimlo eu bod yn perthyn.
A allai eich Ysgol Uwchradd Gymryd Rhan?
Ar hyn o bryd mae’r tîm ymchwil yn ceisio partneru ag ysgolion uwchradd a phobl ifanc ledled Cymru ar astudiaeth newydd sy’n archwilio dealltwriaeth bechgyn a dynion ifanc o fislif ac iechyd mislif.
Os hoffech ddysgu mwy am yr astudiaeth neu i drafod cyfleoedd i’ch ysgol uwchradd gymryd rhan, cysylltwch â Dr Lauren Copeland drwy e-bsotio lcopeland@cardiffmet.ac.uk